[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۷۸۳
  • دوره جدید

قیام به احترام سعدی سینمای ایران، روزنامه شیراز نوین

علی حاتمی در سينمای ايران مانندی ندارد؛ او توانست سبک فیلم‌سازی منحصر به خود را در سينمای ايران پایه‌گذاری کند. علی حاتمی و شیفتگی‌اش به تاريخ دو سده اخير سنگ بنای فیلم‌هایی شدند که از آن‌ها به‌عنوان ایرانی‌ترین فیلم‌های تاريخ سينمای کشورمان ياد می‌کنند. لقب سعدی سينمای ايران را اولين بار جمشيد مشایخی به زنده‌یاد حاتمی داد؛ بازيگری که سابقه دوستی و همکاری زيادی با او داشت و در فیلم‌های متعددش، نقش‌آفرینی کرد. مشايخی معتقد است: علی حاتمی فیلم‌سازی بود که با دوربين شعر می‌سرود و سبک نگارش خاصش او را از ديگر هم‌نسلانش متمايز می‌کرد.
با اینکه حاتمی سال‌ها در کسوت یک نویسنده و نمایشنامه‌نویس فعالیت مستمری در تلویزیون آن زمان و همین‌طور در صحنه‌های تئاتر داشت، اما موفقیت او در به صحنه بردن نمایش نمایش‌های اصیل ایرانی بود که راهش را به دنیای فیلم‌سازی باز کرد. علاقه او به سینمای تاریخی موجب برداشت‌های شخصی حاتمی از بیشتر وقایع و رخدادهای تاریخی شد؛ او در فیلم «ستارخان» همان ستارخان سردار ملی‌ای را می‌دید که خود می‌خواست باشد. کمال‌الملک او بازتابی از تلقی‌های او در تورق صفحات تاریخ و شالوده سال‌ها تحقیقش در متون قدیمی بود.
هنوز شخصیتی که علی حاتمی از «امیرکبیر» در سریال معروف «سلطان صاحبقران» در برابر دیده تماشاگران قرار داد، پذیرفتنی‌ترین شخصیت نمایشی است که از این اسطوره تاریخی به‌دست‌آمده است
بسیاری از دوستداران سینما در برابر پرسش ایرانی‌ترین فیلمی که معرف و نمایانگر جامعه ایرانی باشد کدام فیلم است، نخستین نامی که به یاد می‌آورند فیلم تحسین‌برانگیز «مادر» ساخته حاتمی است. بیشتر آثار زنده یاد حاتمی در شرایطی ساخته و پخش می‌شد که رویه معمول فیلم‌های تولیدی و ذائقه تماشاگران فیلم‌ها، با داستان، مضمون و شکل روایی فیلم‌های حاتمی متفاوت بود؛ او «کمال‌الملک» را در سال‌های نخستین دهه شصت ساخت دورانی که سیل فیلم‌های سیاسی -عمدتا سطحی- پرده سینماها را به اشغال خود درآورده بود. دوری نزدیک به شش سال حاتمی از سینما، با آنکه به دلیل تمرکزش بر تولید و ساخت سریال ماندگار «هزاردستان» بود، اما با ساخت فیلم «مادر» نشان داد که راهش در سینما را تغییر نداده و همچنان تلاش دارد با شیوه خاص روایی‌اش، پلی میان دیروز و امروز تاریخ اجتماعی ایران بزند.
عمر کوتاه این ادیب سینما، هرچند نگذاشت ماندگارهای بیشتری بر تارک سینمای ایران قرار گیرد، اما زنده یاد حاتمی در سینمای و فرهنگ و هنر این مرزوبوم، یادگاران بسیاری از خود به‌جای گذاشت؛ خیل تولیدات متنوعی که در شهرک سینمایی جلوی دوربین رفته و می‌روند، نمی‌گذارد خاطره این سینماگر بزرگ از اذهان زدوده شود.
علی حاتمی در سال ۱۳۲۳ در خیابان شاهپور تهران متولد شد. مادر وی خانه‌دار بود و پدرش سمت صفحه‌آرا در یک چاپخانه را داشت و دومین فرزند ذکور خانواده بود. شوق نمایشنامه‌نویسی پای او را به تماشاخانه‌های لاله‌زار باز ‌کرد و در آنجا مسحور بازی هنرمندانه جعفر توکل ‌شد و آروز می‌کرد روزی برسد که توکل در نمایشی به کارگردانی خود او بازی کند. از همان ایام، حاتمی تصمیم می‌گیرد روی مایه‌هایی از داستان‌های ملی و ایرانی کار کند. موقعی که در کلاس نهم تحصیل می‌کرد برای آموختن اصول اولیه نمایشنامه‌نویسی به هنرستان هنرپیشگی تهران می‌‌رفت؛ پس‌ از آن به هنرستان آزاد هنرهای دراماتیک رفت. سختگیری مهدی نامور رئیس هنرستان نسبت به نمایشنامه‌هایی که هنرجویان نوآموز می‌نوشتند تا در سالن هنرستان اجرا شود، حاتمی را بر آن می‌دارد که در فراگیری فنون و شگردهای نمایشنامه‌نویسی، به‌ویژه گفت‌وگوپردازی حساسیت و کوشایی از خود نشان دهد.
حاتمی نخستین نمایشنامه‌اش را با عنوان دیب (دیو) نوشت و در اردیبهشت‌ماه ۱۳۴۴ با حضور کودکان در تالار نمایش هنرهای دراماتیک به مدت ۳شب اجرا کرد. نخستین فیلم‌نامه کاملی که ارائه می‌کند «شب جمعه» (۱۳۴۶) نام دارد که به‌صورت یک فیلم کوتاه درمی‌آید.
حاتمی سپس نمایش «خاتون خورشید باف» و «دختر نارنج و ترنج» را در هفت‌پرده و سپس نمایشنامه‌های «چهل‌گیس»، «خاتون و شهر آفتاب و مهتاب» و «قصه حریر و مرد ماهیگیر» را می‌نویسد. نمایشنامه مدرن «آدم و حوا» یا «برج زهرمار» که تحولی در کار حاتمی است، زمینه آشنایی او با مسئولان تلویزیون را فراهم می‌کند. حاتمی دهه ۱۳۴۰ به استخدام تلویزیون ملی درمی‌آید و در بخش فیلم‌نامه‌نویسی این سازمان مشغول به کار می‌شود. او تا سال ۱۳۴۶ فعالیت هنری خود را با نوشتن فیلم‌نامه‌های مختلف برای تلویزیون ادامه می‌دهد و مدتی نیز برای تلویزیون روستا که آن روزها تازه تأسیس‌شده بود، فیلم‌های آموزشی می‌سازد.
البته نام او در عنوان‌بندی این فیلم‌ها ذکر نمی‌شود، چراکه حاتمی اعتقاد دارد تلویزیون روستا صرفاً یک عنوان است و برنامه‌های آن با واقعیت‌های زندگی روستاییان جور درنمی‌آید. او در همان سال‌ها قید این کار را می‌زند.
حاتمی سال ۱۳۵۱ کمدی سیاه و تلخ «خواستگار» را می‌سازد که این فیلم هم در گیشه شکست می‌خورد. او سپس همراه با سرمایه‌گذار این فیلم، اثر تاریخی «ستارخان» را می‌سازد که گوشه‌ای از تاریخ مشروطیت ایران را به تصویر کشیده و علاقه او را به ماجراها و آدم‌های تاریخی نشان می‌دهد؛ اما نمایش این فیلم با انتقاد بسیاری از مورخان و منتقدان مواجه می‌شود. او پس از نمایش این سه فیلم سال ۱۳۵۲ به تلویزیون بازمی‌گردد و فعالیت مجدد خود را در این سازمان با ساخت مجموعه شش‌قسمتی «مثنوی معنوی» آغاز می‌کند. حاتمی در شش قسمت مستقل این مجموعه حکایت‌هایی کوتاه از مولانا را به تصویر درمی‌آورد و بلافاصله مجموعه تلویزیونی «صاحبقران» را تولید می‌کند.
مرحوم حاتمی سالهای بعد فیلم «کمال‌الملک» را می‌سازد که نمایش آن سال ۶۲ با واکنش‌های متفاوت روبه‌رو می‌شود. نگاه حاتمی در این فیلم معطوف به گوشه‌ای از تاریخ هنر ایرانی است. او باوجود نقطه‌نظرهای منفی و مثبتی که درباره آثار وی ارائه می‌شد، ساخت فیلمی دیگر را با عنوان «جعفرخان از فرنگ برگشته» آغاز می‌کند.
در واقع حاتمی در مقطعی این فیلم را می‌سازد که مسئله خندیدن و نخندیدن تماشاگران سینما به‌شدت مورد بحث بود. خود وی نیز معتقد است «جعفرخان از فرنگ برگشته» اولین فیلم کمدی سینمای ایران در دوران پس‌از انقلاب است. همان سال‌ها حاتمی که یکی از دلایل متوقف ماندن مجموعه «جاده ابریشم» یا «هزاردستان» را نبود یک شهرک سینمایی می‌داند، تصمیم می‌گیرد برای ادامه تولید این مجموعه دست به ساخت شهرک سینمایی بزند که امروز یکی از بهترین و مهم‌ترین گنجینه‌های سینمایی کشور محسوب می‌شود. زنده‌یاد علی حاتمی پس از ساخت مجموعه تلویزیونی «هزاردستان» که با استقبالی خوب مواجه می‌شود، سال ۱۳۶۸ فیلم سینمایی «مادر» و پس‌ازآن «دلشدگان» را می‌سازد.
پروژه بعد وی «ملکه‌های برفی» است که تا مرحله تدارکات نیز پیش می‌رود. حاتمی به‌طور هم‌زمان فیلم‌نامه «آخرین پیامبر» را نیز آماده می‌کند؛ اما قبل از آنکه تدارکات عظیم ساخت این فیلم فراهم شود، فیلم‌نامه‌ای دیگر بانام «جهان‌پهلوان تختی» می‌نویسد. در میانه راه ساخت این فیلم بود که بیماری فرصت به سرانجام رساندن کار را ندا‌د. پرونده فیلم «جهان‌پهلوان تختی» پس از فوت علی حاتمی با کارگردانی بهروز افخمی بسته ‌شد.

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی