[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۵۲۵
  • دوره جدید

‍ نگاهی کوتاه به کتاب «تاریخ بافت قدیمی شیراز»، روزنامه شیراز نوین

کتاب ارزشمند بافت تاریخی شیراز، نوشته کرامت‌‌الله افسر برای نخستین بار به سال ۱۳۵۳ در سلسله انتشارات انجمن آثار ملی به چاپ رسید. این کتاب را به تحقیق می‌توان بهترین نوشته در خصوص تاریخ شیراز دانست. شادروان افسر که خود اهل شیراز بود، با شناخت دقیق و درجه اول از این شهر، احاطه به منابع تاریخی دست‌اول فارسی و اشراف و آگاهی بر منابع غربی اعم از فرانسوی و انگلیسی، دست به نگارش کتابی برد که می‌توان بدون اغراق آن را در نوع خود بی‌نظیر دانست. در این کتاب تاریخ شیراز و بناهای آن از ابتدای دوره اسلامی تا پایان قاجار مورد واکاوی دقیق، علمی و بدون تعصب قرار گرفته است. البته در فصل دوم به صورت بسیار خلاصه به بررسی پیشینه پیش از اسلامِ شیراز نیز پرداخته شده است. بررسی‌های نویسنده براساس تقسیم‌بندی‌های دوره‌ای تاریخی صورت گرفته است، نه اینکه به موضوع خاصی در فصلی مجزا پرداخته باشد. بنابراین روش، کتاب در هفت بخش به شرح زیر تنظیم شده است:
۱. وضع طبیعی و موقع جغرافیایی شیراز ۲. قدمت شیراز ۳. طرح نخستین شیراز ۴. شیراز در عهد سلجو قیان و اتابکان ۵. شیراز در دوران بعد از اتابکان ۶. شیراز در زمان صفویه ۷. شیراز در دوره افغان و پادشاهی نادرشاه افشار و خاندان زند و قاجار.
ویژگی بسیار بارز کتاب، دوری جستن از مطالب و روایات مشکوک است؛ مشکلی که عمده نویسندگان قبل و بعد از مرحوم افسر بدان دچار بوده و هستند. بر همین اساس با اینکه علی سامی، کتاب شیراز خود را پیش از افسر نوشته است؛ وی در این کتاب هیچ استفاده‌ای از نوشته‌های سامی نمی‌کند. 
محله‌ها، دروازه‌ها، حدود شهری و تغییرات آن بر مبنای متون تاریخی به خوبی بررسی و تطبیق داده شده است که در دوره قاجار نیز علاوه بر کتاب‌ها، با استفاده از عکس و نقاشی‌های سیاحان، قوت کار خود را دوچندان کرده است. ضعف اساسی کتاب در تکیه بیش از حد به دو کتاب فارسنامه ناصری و آثار عجم است. مطالب بسیاری در این دو کتاب به چشم می‌خورد که با توجه به اسناد، گزارش‌ها و مکتوبات تاریخی، محل شک و بعضاً به کل اشتباه هستند. البته مرحوم افسر در چند جای کتاب خود، خلاف این دو کتاب تحلیل‌های خوبی به دست می‌دهد، اما به راستی جا دارد مطالب بیشتری را مورد واکاوی قرار داد. در این کتاب برخی منابع عربی مانند نزهه الجلیس و برخی منابع فارسی مانند احسن‌التواریخ، گلشن مراد، اکسیرالتواریخ، مآثرالآثار و... در باب دوره‌های صفویه، زندیه و قاجار بررسی نشده‌اند که جای خالی آنان کاملاً احساس می‌شود. در هر حال این کتاب با تمام نقاط قوت و ضعف خود، ارزشمندترین منبع درباره تاریخ شیراز است که به زودی به کوشش نگارنده توسط انتشارات نوید شیراز تجدید چاپ خواهد شد تا علاقه‌مندان و پژوهشگران از این منبع گران‌بها محروم نباشند. در چاپ جدید، تمامی تصاویر قدیم به علاوه تصاویر اضافی و واجب با بهترین کیفیت قرار خواهد گرفت. توضیحاتی که ذکر آنها واجب بوده یا اشتباهات تاریخی وارد در کتاب، به صورت ضمیمه در آخر کتاب خواهد آمد که فصلی است الحاقی اما ضروری. پی‌نوشت‌های فارسی و لاتین بازنگری و نیز در موارد واجب پی‌‌نوشت جدید اضافه شده است. در نهایت مقدمه‌ای درشرح حال مرحوم کرامت‌الله افسر و شرح مختصری از آثار وی به قلم نگارنده در ابتدای کتاب افزوده خواهد شد.
مجید دهقانی

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی