[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۷۸۰
  • دوره جدید

از عشق سعدی تا زیبایی افلاطونی، روزنامه شیراز نوین

فرهنگ‌وران ایران در نشستی علمی از اندیشه‌های شیخ اجل گفتند

از عشق سعدی تا زیبایی افلاطونی

 

شیرازنوین- سعید رضا امیر آبادی

amirabadi_shznvn@yahoo.com

یادداشت: سطحی‌نگری ابعاد مختلفی دارد و شاید گزنده‌ترین نوع آن در عرصه فرهنگ متجلی شود؛ چراکه مضامین رفیع فرهنگی ریشه در عمیق‌ترین کنش و واکنش‌های اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و حتی ورزشی دارد و نشانه‌هایی از کمرنگی آن در میان گروهی از طیف‌های مدنی، مسبب بروز نابسامانی است. در زمینه پاسداشت میراث فرهنگی نیز نشانه‌هایی از سطحی‌نگری و برخورد‌های سلیقه‌ای به چشم می‌آید. به نظر می‌رسد هنوز بسیاری از ما درک دقیق و همه‌جانبه‌ای از حماسه رجال بی‌تکرار این سرزمین نیافته‌ایم؛ چراکه حضور پرمایه آنها به خاک این سرزمین فقط غنا و معرفت ادبی ارزانی نکرده؛ بلکه میراث ماندگار آنان می‌تواند در زمینه‌های مختلفی برای ما اعتبار و رونق روزافزونی به همراه داشته باشد. امروزه دشمنان این سرزمین تلاش زیادی می‌کنند تا طیف‌های مختلف جامعه در آتش هویت‌ستیزی و فقر فرهنگی تباه شوند و به طور حتم، یکی از دستاوردهای پرمایه برای مقابله با این توطئه شوم، همانا پرداختن به اصالت‌های ماندگاری است که آوردگاه‌های جهانی در مقابل آنها قیام می‌کنند. مسلم بدانیم در صورتی که ایرانیان با اندیشه‌ها و افق‌های فکری پیشینیان بلندمرتبه خود آشنا شوند، دیگر در مسیر هر جریان هنجارستیز و فرومایه‌ای کرنش نمی‌کنند و آستانه تأثیرپذیری آنان ارتقای چشمگیری می‌یابد. در زمینه‌های اقتصادی نیز میراث جاودانه‌ای از مفاخر فرهنگی برایمان به یادگار مانده است. حضور بزرگان بی‌بدیلی مانند سعدی، حافظ و خواجوی کرمانی سبب شده است شهر شش‌هزارساله، به راستی پایخت فرهنگی ایران و خاورمیانه باشد و با اندکی سرمایه‌گذاری در این زمینه می‌توان به سود‌های شگفت‌انگیزی دست یافت. از یاد نبریم که اقتصاد نوین جهانی بر پایه گرشگری بنا شده و بسیاری از کشور‌ها در حالی که از خاستگاه‌های اصیل فرهنگی محروم مانده‌اند، در زمینه گردشگری به موفقیت‌های بزرگی دست یافته‌اند. این رسالت مدیران شهری و مسئولان است که هویت شیراز را در پناه بزرگان این شهر دوباره تعریف کنند و عموم جامعه را از برکات همه‌جانبه آنها برخوردار سازند. به یاد داشته باشیم سهم عمده‌ای از تاریخ و تمدن ایران، وام‌دار رجال فرهنگی آن سرزمین است. گران‌مایگانی که با اندیشه‌های رفیع خویش بن‌‌مایه‌‌های فرهنگ آن خطه را جلا داده و برای مأمن خویش جاودانگی را به همراه آورده‌اند. این یادگار ارزشمند سرآمدان فرهنگی است که همانند رودی پرخروش، مسیر خود را از دل خارای خفقان و گذر ایام برمی‌شکافد و در بستر جامعه روان می‌شود. اقوام متجاوز زیادی کوشیدند با به آتش کشیدن کتابخانه‌های ایران باستان، مظاهر قدرت ایرانیان را از بین ببرند؛ اما ویرانه‌‌های ابنیه سترگ و معدود نسخه‌های خطی به ‌جا مانده از مشاهیر ایرانی، یادگارهای تمدن راستین وطن را تا به امروز زنده نگهداشته و اکنون وظیفه صاحبان اندیشه است تا قشر عامی جامعه را با تفکرات ناب پیشینیانشان آشنا کنند. بزرگداشت سعدی، این شاعر والامقام یکی از اقدامات تحسین‌برانگیزی است که در سال‌های اخیر به همت دلسوزان فرهنگ و هنر پارسی مورد توجه قرار گرفته تا شاید بدین وسیله، اذهان عمومی نیم‌‌نگاهی به واژگان متعالی و مفاهیم روح‌‌نواز او داشته باشد. ادیبان ارزشمندی چون سعدی، حافظ، خواجوی کرمانی، مولانا، خیام، فردوسی و بسیاری دیگر از مشاهیر ادبی پارسی‌‌زبان، به‌ راحتی توانایی درهم نوردیدن مرزهای جغرافیایی، سیاسی و نژادی را در اعجاز کلام خود دارا هستند و ایجاز کلامشان در پهنه گیتی بی‌همتاست. به همین دلیل است که صاحب‌نظران ملل‌ دور خود را چنان وام‌دار ادبای بومی ایران زمین می‌دانند که با فروتنی، آفرینش تمامی اندیشه‌هایشان را وام‌دار مشاهیر پارسی قلمداد می‌نمایند. جاودانگی مصرع «بنی‌آدم اعضای یک پیکراند» در میان ملت‌های دور و نزدیک، نشان از ژرف‌اندیشی شیخ سترگ شیرازی دارد. او با هم‌قطاری تعداد محدودی از کلمات در کنار یکدیگر، توانست ناب‌‌ترین خصایص بشری را به جامعه انسانی یادآوردی کرده و آنها را دعوت به مدارا، همنوع‌دوستی، صلح و بسیاری دیگر از خصایص ناب انسانی کند. مضامینی چون «همبستگی»، «برابری»، «همدردی»، «پیوستگی» و «مسئولیت‌پذیری» آنچنان در جان کلام سعدی می‌درخشد که از سفلی‌ترین خاستگاه‌های فکری تا ژرف‌‌اندیش‌ترین نظریه‌‌پردازان مدنی را تحت‌تأثیر خود قرار داده و آنها را مجذوب خود می‌کند. اصولاً این خاصیت بزرگ‌مرد شعر پارسی است که در پناه کلمات خرد، تدریس گرانمایه‌‌ترین مؤلفه‌‌های انسانی را پردازش کند. وی همانند یک آموزگار دلسوز کوشیده است آداب اجتماعی و ارزش‌های راستین را برای دلشدگانش یادآوری نماید. اعجاز گویش شیخ اجل در اینجاست که معجزه کلام وی با گذشت اعصار رنگ نباخته و ریشه اصیلش با گذشت ایام در خاک ادب فارسی عمیق‌‌تر می‌‌شود. روز سعدی، ادیب گرانمایه نظم و نثر پارسی، فرصت مغتنمی است تا نسل‌های جدید از کلام رفیع وی که در پرتو حکایت‌های روح‌نواز متجلی می‌شود بهره‌‌مند شده و جان در مسیر پند‌های متعالی او قرار دهند. شاید در پناه روحانیتی که در شاه‌‌بیت‌ها و حکایات نابش نهفته است، بتوانیم رجعتی به «انسانیت»، «نوع‌دوستی» و «مسئولیت‌پذیری» داشته باشیم و از حرص‌ و ‌آزهایی که پیرامون را دربرگرفته، اندکی مبرا بمانیم. به طور حتم با پیروی از نهضتی دیرینه که توسط بزرگان ادب پارسی آغاز شده می‌توان جامعه را به سمت و سوی آرمان‌‌شهری که مدینه فاضله ماست سوق داد. جامعه‌ای که سودای کمال‌گرایی سرلوحه اذهان همه عناصرش شده و سودای تکامل معنوی را در سر می‌پرورانند. در راستای نیل به این اهداف، باید در همه ابعاد فیزیکی و معنوی سرمایه‌گذاری کرد. وضعیت آرامگاه سرآمدان ادبی می‌تواند به نحو شایسته‌تری در کانون توجه قرار گیرد و اندیشه‌های والای آنان در لابه‌لای اخبار ناامید کننده، به فراموشی سپرده نشود. سطحی‌نگری ابعاد مختلفی دارد و شاید گزنده‌ترین نوع آن، در عرصه فرهنگ متجلی شود.

رنج از فقدان دوستی‌ها
نشست‌های علمی و تخصصی یادروز سعدی ظهر شنبه اول اردیبهشت ماه با حضور اندیشمندان و استادان زبان و ادبیات فارسی در مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس برگزار شد. در آیین گشایش این نشست‌ها کوروش کمالی سروستانی، مدیر مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس یکی از مسائل اساسی برای سعدی را دوستی دانست و گفت: بسامد این واژه بیش از ۱۰۷۰بار است. وی در ادامه گفت: برای سعدی دوستی اهمیت دارد؛ شکل اندیشه سعدی و رایتش از دوستی نیم‌نگاهی به فلسفه مشاعی ابن‌سینا و اشراق سهروردی دارد که هر دو آنها ریشه در نگاه ارسوز و برخی به افلاطون است، در حالی که سعدی، شواهدی گوناگون برای این نگاه به دوستی نشان می‌دهد. کمالی عنوان کرد: یکی از راهکارهای اساسی همدلی رشد و عدل دوستی است که از نگاه کلاسیک سعدی به دوستی نشئت می‌گیرد. مدیر مرکز سعدی‌شناسی ادامه داد: از فقدان دوستی رنج می‌بریم، ستیزه‌گر شده‌ایم و سخن درشت می‌گوییم در حالی که می‌بینیم نگاه سعدی به دوستی و پافشاری او چقدر اهمیت دارد. وی افزود: سعدی به دوستی ارادی و طبیعی هم اشاره می‌کند؛ او دوستی ارادی مبتنی بر اشتراک در فضایل کسب سود و کسب لذت می‌داند و طبیعی مثل دوستی خانواده؛ سعدی چنان برای دوستی اهمیت قائل است که برای آن سوگند می‌خورد.
اخلاق عرفانی سعدی
مصطفی ملکیان به عنوان ادیب و فیلسوف، در مراسم یادروز شیخ اجل گفت: در اخلاق سعدی نکات عرفانی، فلسفی و تعبدی دیده می‌شود. به گزارش خبرنگار مهر، این فیلسوف و روشنفکر در نشست علمی یادروز سعدی که در کتابخانه ملی فارس برگزار شد، با تأکید بر موضوع اخلاق سعدی عنوان کرد: اساساً هر شاعری از جمله سعدی در هر زبانی از دو جنبه «فرم و صورت» و «کانتنت و محتوا» قابل بررسی است. وی در توضیح آنچه عنوان کرد افزود: فرم و صورت و صوری حاکی از چگونگی گفتن شاعر است و در محتوا از چه گفتن مورد تأکید است. شعر سعدی به لحاظ فرم صورت و شکل ادبی و هنری دارد، در حالی که وقتی با فرم و صورت سر و کار داریم سودمندی آن لذت است. ملکیان با بیان اینکه شیخ اجل، سعدی شیراز از زیبایی‌های ادبی و هنری استفاده کرده است تا محتوا را القا کند افزود: ما نیز از اینجا فایده می‌بریم و به نظر سعدی چگونه باید زیست را می‌آموزیم. وی افزود: اخلاق سعدی یعنی پرداختن به محتوای آثار او، چراکه آنچه او برای بهبود زندگی گفته مورد استفاده همگان است. ملکیان با بیان اینکه در طول تاریخ رسایل و مقالات اخلاقی به وفور نوشته شده است تصریح کرد: اخلاق در گلستان، سپس بوستان و نصیحت‌الملوک به ترتیب قرار گرفته‌اند. این ادیب و فیلسوف با تأکید بر اینکه در اخلاق سعدی نکات عرفانی، فلسفی و تعبدی قرار دارد افزود: این اخلاق با اخلاق عرفی ما سازگاری دارد.
عشق سعدی کمتر از افلاطون نیست
یک نویسنده و استاد دانشگاه در یادروز سعدی گفت: نگاهی که سعدی به عشق و زیبایی دارد کمتر از افلاطون نیست. اصغر دادبه، سعدی‌پژوه و ادیب در پانل نخست نشست‌های علمی یادروز سعدی که به میزبانی مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس با حضور احمد محیط طباطبایی در جایگاه هیئت رئیسه این بخش برگزار شد، درباره «بحثی در رابطه زیبایی و عشق در نگاه سعدی» به سخنرانی پرداخت و در ابتدا با تأیید آنچه جعفر موید شیرازی درباره تصحیح متون تاریخی اعلام کرد و خواستار جدیت در این زمینه شد عنوان کرد: باید خط را اصلاح کنیم و این ممکن می‌شود، زیرا چندان سخت نیست. وی در ادامه درباره موضوعی که پیش کشید گفت: از نگاه سعدی به نقش عشق و زیبایی در هماوردی با افلاطون باید اذعان کرد که فرهنگ این دو بین ایران و یونان باستان مشترک است. دادبه، به چرایی رابطه بین عشق و زیبایی اشاره کرد و افزود: ارسطو هم تعریف از زیبایی دارد. با این همه و تعریف‌های پس از آن، آناتول فرانس می‌گوید هرگز نخواهیم دانست زیبایی چیست، در حالی که سعدی و ارسطو هم این تجربه را دارند. این دو عنوان با همه مشکلاتی که دارد سر جای خود ایستاده‌اند. وی با بیان اینکه تئوری سعدی و ارسطو در این زمینه یکی است ادامه داد: زیبایی علت است و عشق معلول؛ چراکه سعدی هم می‌سراید: «عشق در عالم نبودی گر نبودی روی زیبا». در جای دیگر به تعبیر سعدی: «حسن تو هرجا که طبل عشق فرو کوفت» به شکل‌های مختلف بیان کرده است. دادبه با تأکید بر اینکه «ویل دورانت» در کتاب «لذات فلسفه» به ترجمه زریاب به این نتیجه دست یافت که سعدی، عملاً کار می‌کند افزود: دو نتیجه در ماجرای ارتباط عشق و زیبایی از نگاه سعدی وجود دارد که نقش تربیتی و اخلاقی آن مورد تأکید است. این استاد زبان و ادبیات فارسی با بیان اینکه تجربه زیبایی انسان‌ساز است ادامه داد: نتیجه دیگر این ارتباط در هنر متجلی می‌شود.
از کوچه تا بوستان
جعفر موید شیرازی، سعدی‌پژوه و استاد زبان و ادبیات فارسی خواستار تصحیح متون تاریخی شد. جعفر موید شیرازی، ظهر شنبه در نشست‌های علمی و تخصصی یادروز سعدی که در مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس برپا شد، با اشاره به اینکه دامنه مشکلات در زمینه بازنشر متون تاریخی گسترده است گفت: در این‌باره متونی که چندین قرن از آن گذشته است در معرض آسیب بیشتری قرار دارند. وی که با موضوع «از کوچه تا بوستان» در نشست نخست یادروز سعدی سخن می‌گفت تصریح کرد: اگر امروزه کسی صلاحیت دارد باید وارد این عرصه شده و متونی را که دارای خدشه هستند تصحیح کند.موید شیرازی با تأکید بر اینکه باید اشتباهات متون تاریخی را تصحیح کرد افزود: این کار سبب می‌شود متن‌ها از اشتباهات پاک شده و تصحیحی قیاسی شوند.
غزل‌ سعدی به آرامگاه حافظ شبیه است
کاووس حسنلی، سعدی‌‌پژوه برتر شیرازی در این نشست علمی - ادبی گفت: سعدی گزارشگری بزرگ و جاودانه است که گزارش‌هایش از جامعه دوران خود، فقط ارائه ساده وقایع و رویداد‌های پیرامون نیست، بلکه او سرشت انسان‌ها را به‌خوبی شناخته و آنها را نشان می‌دهد؛ به همین دلیل است که سخنش به‌ سادگی از مرزهای زبان فارسی درمی‌گذرد. این استاد دانشگاه شیراز از غزل سعدی در مقایسه با غزل حافظ سخن گفت و بیان کرد: غزل‌ سعدی به آرامگاه حافظ بی‌تکرار شبیه است که ساده، بی‌پیرایه، هنری و شگفت‌آور است؛ اما غزل حافظ به قصری زیبا و باشکوه می‌ماند با کاشی‌‌کاری‌ها، گچ‌بری‌ها و میناگری‌های خیره‌ کننده و تالارها و اندرونی‌های تودرتو.
سعدی در گذر زمان
در ادامه بخش دوم نشست علمی یادروز سعدی که در مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس برگزار شد، شمس لنگرودی با موضوع شاعرانگی سعدی، محمدرضا خالصی درباره تأثیرپذیری سعدی از ابوحیان توحیدی شیرازی، بهرام گرامی از نقش گل و گیاه در شعر سعدی، محمدجواد ادبی با موضوع نگاه عرفانی سعدی در تطبیق با اندیشه‌های ابن‌عربی و عبدالرضا مدرس‌زاده درباره سعدی و پیرایش معشوق ترکستانی به سخنرانی پرداختند. 
به مناسبت اول اردیبهشت ماه، یادروز سعدی نمایشگاه «سعدی در گذر زمان۲» با آثاری از مجموعه شخصی نایب شیرازی و امین دانشور از جمله عکس، خوشنویسی و کتاب‌آرایی در نگارخانه تار و پود برگزار شد.

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی