[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۵۸۸
  • دوره جدید

کودکان؛ اهمیت و ضرورت شاهنامه‌خوانی، روزنامه شیراز نوین

شیرازنوین- سید محی الدین حسینی ارسنجانی

Arsanjani.moiin@gmail.com

برخی را اعتقاد بر این است که به لحاظ سنی و پایین بودن دامنه لغات  و کاهش درک و فهم لازم کودکان در مورد برخی اشعار شاعران پیشین، آموزش و تعلیم  و یاددهی اشعار و متون کهن به آنان سخت است و نیازی نیست و این‌طور به نظر می‌رسد که به دلیل سنگین بودن محتوای ادبی اشعار، کلاس‌های شاهنامه‌خوانی، نقالی و تفسیر حافظ، مولانا، سعدی و... مختص بزرگسالان است. در حالی که کارگاه‌هایی برگزار می‌شود که کودکان و نوجوانان نیز در هر گروه سنی می‌توانند در آن شرکت کنند. درواقع باید برابر فهم و درک کودکان این آموزش‌ها را رتبه‌بندی و اولویت‌بندی کرد. ورود کودکان به شاهنامه‌خوانی این روزها بیش از گذشته است و عاشقان فردوسی، توجه ویژه‌ای روی آموزش شاهنامه‌خوانی و نقالی به کودکان دارند. باید پرسید فعالان این کار، به ویژه مدارس و بنیادهای ادبی و به ویژه بنیاد فردوسی در شاهنامه‌خوانی کودکان و نوجوانان چه اهدافی را دنبال می‌کنند. همه می‌دانیم که شاهنامه‌خوانی ابزار تربیتی دارد. بافت داستانی شاهنامه فردوسی به گونه‌ای است که همه افراد، از کودکان تا بزرگسالان را به خود جذب می‌کند. جذابیت نهفته در شاهنامه قدرت یادگیری کودک را افزایش می دهد. 
آموزش شاهنامه و رمزگشایی
کودکان در خواندن آن با هم همراه می‌شوند و نکات آموزشی، اخلاقی، عرفانی و... که در آن وجود دارد را یاد می‌گیرند. اما اینکه چگونه شاهنامه به کودکان آموزش داده می‌شود جای پرسش دارد. هر داستان به صورت دوره‌ای برگزار می‌شود، مثلاً دوره پادشاهی جمشید، کیکاووس و... . گذراندن هر دوره مانند این است که کلیت سرگذشت انسانی تعریف شده و کودک یا نوجوان با داستان همراه می‌شود. اگر دقت کنیم متوجه می‌شویم هنگام خواندن شاهنامه بعضی از مفاهیم را به صورت مستقیم دریافت می‌کنیم و بعضی از مفاهیم به صورت رمز است و رمز باید باز شود. آنچه شاهنامه را بسیار زیبا و دلنشین کرده، همان رمزگشایی آن است. فردوسی نیز در ابیات خود به رمزگردانی شاهنامه اشاره کرده است:
تو این را دروغ و فسانه مدان
به یکسان روش در زمانه مدان
از او هرچه اندر خورد با خرد
دگر بر ره رمز و معنی برد
تأثیر آموزش‌های شاهنامه بر کودکان و نوجوانان
فضای شاهنامه فضای بزرگی، عزت، اخلاق و جوانمردی است. اگر شاهنامه وارد ذهن کودک یا بزرگسال شود، خود به خود می‌تواند به عنوان بازدارنده از خطا عمل کند. تکرار چنین داستانی از دوران کودکی می‌تواند مقام و منزلت انسانی و وارستگی را در انسان شکل دهد. ذهن کودک در حال رشد و شکل‌گیری است و اگر از همان ابتدا سعی کنیم قوانین و قواعد هنجار مانند پیمان بستن، دلاوری، راستی و درستی، خردورزی، مهر، خدمت و... در ذهن کنجکاو و کاوشگر کودک و نوجوان نقش ببندد، مسائل روانی و تربیتی کودک به سمت و سوی مثبتی سوق پیدا خواهد کرد. بهترین زمان برای یادگیری شاهنامه‌خوانی زمانی است که جنین داخل رحم مادر است. جنین صدای مادر را می‌شنود.
بعد از تولد کودک اگر شاهنامه‌خوانی در خانه مرسوم باشد، کودک نیز به همان سمت گرایش پیدا خواهد کرد. کارگاه‌های مختلفی برای مادران و کودکانشان وجود دارد که یکی از آنها شاهنامه‌خوانی است و مادر و کودک می‌توانند در آن حضور یابند. نکته مهم دیگر، نحوه خواندن شاهنامه است. خواندن جملات فاخر، زیبا، آهنگین و دشوار شاهنامه می‌تواند قدرت کلامی، خواندن متون و ادبیات کودک را تقویت کند. شاهنامه‌خوانی توأم با نمایش جاذبه بیشتری برای کودکان و نوجوانان دارد و این معلم است که داستان‌ها را در حد فهم کودکان و به صورت جذاب تعریف کند. این کارحتی قدرت یاد گیری و درک و فهم کودکان را افزایش می‌دهد. اما معنای عمیق دیگری هم از شاهنامه‌خوانی کودکان دریافت می‌شود و آن، تأثیر درازمدت شاهنامه در آینده کودک است که بیشتر مورد توجه ماست. متأسفانه از ناهنجاری‌های دنیای مدرن امروز گریزی نیست وهمه، خواه ناخواه تحت تأثیر آن قرار خواهند گرفت. این خطری است که کودکان ما را در آینده تهدید می‌کند و باید فکری برای آن کرد.
آموزش شاهنامه‌خوانی و کاهش ناهنجاری
برای جلوگیری یا کاهش اثر ناهنجاری‌های جامعه، راهی جز بازگشت به آموزش‌ها و پندهای پیشینیان نیست. شاهنامه به دفعات روی اعمال و رفتار هنجار تأکید می‌کند و شخصیت‌های داستان را که خردمندانه عمل می‌کنند و کارهای نیک انجام می‌دهند، معرفی می‌کند. یکی از مهم‌ترین نکاتی که فردوسی در شاهنامه به آن اشاره می‌کند، قانون کنش و واکنش است. به این معنا که هرکاری انجام می‌دهیم، نتیجه آن را به شکلی در زندگی مشاهده می‌کنیم. این نکته بارها در طول شاهنامه و با اشعار متفاوت تکرار می شود:
نگر تا چه کاری، همان بدروی
سخن هرچه گویی همان بشنوی
این شعر آموزش خوبی برای کودک است که بداند خطاها و نیکی‌های او بی جواب نخواهد ماند.
شاهنامه و آموزش نکات رفتاری به کودکان
در کارگاه‌ها کودکان و نوجوانان از نظر سنی تفکیک نمی‌شوند. درست است که شاهنامه‌خوانی دشوار است و شاید این‌طور به نظر برسد که کودکان در سنین مختلف، فهم متفاوتی از موضوع خواهند داشت، ولی شاهنامه وزن شعری خاصی دارد که خواندن را بعد از مدتی آسان می‌کند و دشواری‌های آن از بین می‌رود. کلمات نیز طوری هستند که به تدریج در ذهن جا می‌افتند و خواننده شاهنامه با آن آشنا می‌شود. هدف ما از آموزش این نیست که اتفاقات ادبی ولفظ و... را مدنظرقرار دهیم. بیشترین تأکید در کارگاه‌های شاهنامه‌خوانی، آموزش نکات رفتاری است. البته تجربه آموزش دهنده نیز مهم است. بعضی از نکات داستان لازم نیست به کودکان آموزش داده شود. شعر برای کودکان معنی می‌شود. ادبیات عرفانی که بعد از شاهنامه شکل گرفت تا حدود زیادی دنباله‌روی شاهنامه بود. شاهنامه آبشخور عارفانه است و ابعاد مختلفی دارد.
اهمیت آموزش شاهنامه‌خوانی در  مدارس
آموزش شاهنامه‌خوانی در مدارس وجود دارد. این آموزش باید همگانی شود. هدف کلی از شاهنامه‌خوانی در دوران کودکی و همگانی کردن آن، افزایش سطح سلامت روان جامعه است. تجربه ثابت کرده با نصیحت کردن کودکان یا تحت فشار گذاشتن آنها و اعمال قوانین و باید و نباید، نمی‌توان کاری از پیش برد. آموزش باید عمقی و درست باشد. امروزه تمرکز روی بالا بردن اطلاعات کودکان و نوجوانان است و در واقع، فرزندان ما مانند ‌هارد کامپیوتر هستند که بسیاری از ذخایر آن مفید نیست. داستان شنیدن و نقل کردن آن با اجرای نمایش توسط کودکان بسیار جذاب است. شاهنامه مملو از داستان‌هاست و داستان چیزی است که خرد جمعی در آن اتفاق نظر دارد و حاصل تجربه مردم است. سال‌ها نیاکان ما با داستان زندگی کرده‌اند و تأثیر آن همیشه عمیق بوده است. افزایش شوروشوق و هیجان و اعتماد به نفس در دانش‌آموزان هنگام اجرای برنامه‌های جمعی و نمایشی، ازجمله اهداف آموزش شاهنامه‌خوانی در مدارس است.

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی