[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۱۰۲۵
  • دوره جدید

کریم‌خان زند و نحوه‌ به‌قدرت‌رسیدن او، روزنامه شیراز نوین

گروه میراث و گردشگری - مجتبی دورودی

بی‌تردید یکی از مؤثرترین افراد در عمران شیراز، کریم‌خان زند است که در دوران فرمانروایی خود، نه تنها به نیکنامی‌ و رعیت‌پروری شهره است، بلکه بی‌تردید به مانند عضدالدوله دیلمی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین افرادی است که در عمران شیراز نقش داشته است. از همین روی، گروه میراث و گردشگری شیرازنوین در نظر دارد دوران زندگی این شخصیت تاریخی از زمان به قدرت رسیدن تا واپیسن لحظه‌ زندگانیش را به بررسی بنشیند. پاره‌ نخست این گفتار شرح و چگونگی به قدرت رسیدن اوست.
کریم‌خان زند زاده‌ ۱۱۱۹ ه‍. ق. و درگذشته‌ ۱۳ صفر ۱۱۹۳ ه‍. ق. در ملایر فرمانروای ایران از (۱۱۶۳ تا ۱۱۹۳ ه‍. ق) و بنیان‌گذار دودمان زندیه بود. زندها یک طایفه لک، شاخه‌ای از لرهای شمالی بودند که در حدفاصل زاگرس و دشت‌های همدان به روش دامداری زندگی کرده و مرکز استقرارشان در روستاهای پری و کمازان در نزدیکی ملایر بود. پس از مرگ نادرشاه افشار، جانشینان او نزاع‌های فراوانی نمودند. کشور ایران وارد مرحله‌ای از بی‌ثباتی سیاسی و اقتصادی شدیدی شد و به دلیل نبود قدرت دولت مرکزی خوانین و حکام نواحی طغیان نموده و درصدد کسب قدرت بیشتر و رسیدن به منصب پادشاهی برآمدند. علی‌قلی‌خان، ابراهیم‌خان، شاهرخ و سلیمان دوم، هرکدام مدت کوتاهی سلطنت کردند. احمدشاه درانی از سرداران افغانی نادر در شرق ایران، محمدحسن‌خان قاجار در استرآباد و آزادخان افغان در نواحی شمال ایران، درصدد تشکیل حکومت و کسب قدرت بودند. در این آشفتگی‌ها، کریم‌خان زند نیز درصدد کسب قدرت برآمد. او نواحی تویسرکان و کزاز را تصرف کرد و توانست محمدعلی‌خان حاکم همدان و حسنعلی‌خان حاکم اردلان را شکست دهد و حامیانی پیدا کند. کریم‌خان پس از پیروزی بر دشمنان خود، شهرت عظیم کسب نمود و عنوان «کریم‌خان» یافت. کریم‌خان بعد از پیروزی‌های متعدد و کسب شهرت، با علی‌مردان‌خان بختیاری متحد شد و بنا بر پیشنهاد علیمردان تصمیم گرفتند به ابوالفتح‌خان بختیاری حاکم اصفهان و عراق که منصوب شاهرخ‌میرزا افشار بود، حمله کرده و او را شکست دهند. متحدین توانستند ابوالفتح را شکست دهند، اما آن‌ها بعد از این پیروزی پیمان اتحاد سه جانبه‌ای منعقد نمودند تا برای نجات ایران از هرج و مرج چاره‌ای بیندیشند. 
متحدین، ابوتراب نوه‌ مادری شاه سلطان حسین را با نام شاه‌اسماعیل سوم بر تخت نشاندند و مناصب را بین خود تقسیم کردند. علیمردان خان به علت سن کم شاه جدید، نایب السلطنه او شد و همچنین کریم‌خان زند سردار کل سپاه و ابوالفتح خان نیز حاکم اصفهان شد. بعد از این پیمان، کریم‌خان عازم فتح نواحی غربی ایران شد. هنگامی که وی مشغول فتوحات بود، علیمردان با استفاده از غیبت وی، ابوالفتح خان حاکم اصفهان را کور و مقتول نمود و عمویش باباخان بختیاری را حاکم اصفهان نمود و خود، عازم دفع صالح خان حاکم شیراز شد. علیمردان خان خود را پادشاه واقعی ایران می‌دانست و شاه اسماعیل سوم برایش آلت دستی بیش نبود. 
کریم‌خان بعد از اطلاع از موضوع، در یک شورای مشورتی با سرداران خود تصمیم گرفت با علیمردان بجنگد. او با ۳۰۰۰۰ سپاهی به اصفهان حمله برد و شهر را تصرف کرد. علیمردان هم که شیراز را تصرف و در آنجا ستم زیادی کرده بود، بعد از اطلاع از این وقایع به سوی اصفهان حرکت کرد. 
خان زند نیز فوراً با سپاه خود راهی جنوب شد. در چهارمحال و بختیاری دو سپاه رو به روی هم صف آراستند. در آن نبرد، علیمردان خان مغلوب شد و با به جا گذاشتن کلیه‌ لوازم خود به خوزستان گریخت تا با کمک حاکم آنجا بتواند دوباره علیه کریم‌خان قد علم کند. کریم‌خان توانست پس از فروپاشی حکومت نادرشاه افشار، تمام بخش‌های مرکزی، شمالی، غربی و جنوبی ایران را تحت حکومت خود درآورد. همچنین برادر وی، صادق‌خان زند، نیز موفق شد در سال ۱۱۸۹ ه‍.ق، بصره را از امپراتوری عثمانی جدا کرده و به ایران پیوست نماید و از این طریق، نفوذ ایران را بر سراسر اروندرود، بحرین و جزایر جنوبی خلیج فارس مسلم گرداند. 
کریم‌خان در دوران اوج حکومت خود تقریباً بر تمام ایران حکومت می‌کرد؛ اما از تاج‌گذاری خودداری کرد و پس از پیروزی بر محمدحسن خان قاجار در دیوانخانه قدیم تهران بار عام داد و خود را وکیل الرعایا خواند.حکومت او دوره‌ای آرام در تاریخ ایران به شمار می‌رود. وی اجازه داد بعضی از اقوام ساکن شمال ایران مستقل از حکومت باقی بمانند و بعدها یکی از همان‌ها به نام طایفه قاجار، با شکست لطف‌علی‌خان زند دودمان زندیه را برانداختند.

 

اداوی احمد
۱۳۹۸/۱۱/۲۰

با سلام سوالی دارم از هر عزیزی که بتونه راهنمایی مستندی داشته باشه در این خصوص که علیمردان خان که به اتفاق کریم خان و ابوالفتح خان اتحاد نمود ارز چه طایفه بختیاری بوده است؟ با تشکر اداوی

ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی