[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۷۸۳
  • دوره جدید

خاوران، شهر نخل‌های خرم و مردمان سحرخیز، روزنامه شیراز نوین

گروه میراث و گردشگری : سارا کشاورزی

هست شهری نام نیکش خاوران                 
خانِکَهدان بوده قبلاً نام آن
بین سروستان و خفر است و فسا               
کوه‌ها بگرفته‌اندش در میان
از بلندی گر به سویش بنگری            
هست چون فروزه‌ای گوهرنشان
معتدل آب و هوایش چون بهشت             
جوی‌ها زیر درختانش روان
نخل‌های خرم شاهانی‌اش                 
شاخه می‌ساید به چشم آسمان
خارَک و خرما و بادام و انار                  
عمده محصولات شهر خاوران
 چهار فصلش باغ‌ها پر میوه‌اند                 
میوه هر فصل خاص فصل آن
منطقه خفر و خاوران
طبق شواهد و قرائن موجود، سابقه تاریخی این منطقه به زمان قبل از اسلام می‌رسد؛ زیرا وجود آثار باستانی به‌جامانده حکایت از این قدمت می‌کند. از جمله این آثار، قبر «جاماسب حکیم» و آثاری مسکونی است که به گبرها نسبت می‌دهند. مهم‌تر از همه، وجود آثار شهری بزرگ و مشهور در زمان خودش که بنا به گفته سالمندان، خاورشهر نام داشته است. احتمالاً خاورشهر مربوط به زمان ساسانیان بوده و همزمان با ساختن چهارطاقی در نزدیکی سروستان رونق زیادی داشته است. حدس زده می‌شود که بر اثر سوانحی مانند زلزله تخریب یا بر اثر خشکسالی از رونق افتاده و منهدم شده باشد. امید است با کاوش باستان‌شناسان اطلاعات جدیدی از آن به دست آید. مطلب دیگر که قدمت تاریخی منطقه را می‌رساند، وجود سنگ لوح‌هایی با تاریخ هزارساله و بیشتر است که در قبرستان‌ها از جمله باب رضوان خاوران مشاهده شده است.
خفر دره سرسبزی است که طول آن از انتهای بخش کوار تا ابتدای بخش کردیان جهرم است و عرض آن، فاصله بین کوه سفیدار در سمت قبله و کوه کهدان در سمت شمال است. در حال حاضر بلوک خفر با 44هزار نفر جمعیت، دارای 84پارچه آبادی و 2شهر به نام‌های باب انار و خاوران است.
موقعیت جغرافیایی و نام خاوران
مسافری که از شیراز به قصد خاوران حرکت می‌کند، از میدان الله قدم در جاده شیراز جهرم می‌گذارد. پس از طی مسافت 120کیلومتر در سمت چپ جاده تابلوی شهر خاوران را مشاهده می‌کند. البته لازم به ذکر است که در چند سال اخیر با احداث جاده سروستان خاوران، بیشتر از این مسیر که کوتاه‌تر و هموارتر است رفت و آمد می‌شود. 
نام پیشین خاوران، خانِکَهدان بوده که نظرات متفاوتی مبنی بر دلیل این نام‌گذاری وجود دارد. گروهی از پیشینیان معتقداند در آنجا مانند سایر مناطق کشور، حکومت ارباب و رعیت وجود داشته و خان (مهتر) و رعیت (کهتر) در آنجا هم نمود داشته؛ بنابراین نام «خانِ کِهدان» به معنای دو قشر خان و کهتر بر آن ماندگار شده است. بالاخره به دلیل نارضایتی عده‌ای از اهالی از این نام و تقاضای آنها برای تغییر نام شهر خود، نام خاوران برای این شهر برگزیده و در اسناد ملی ثبت شد. 
قدمت محل به استناد سنگ‌نوشته‌ها
آثار زیادی حاکی از قدمت این محل مشاهده شده است. از جمله سنگ لوحی به نام رییس محمد صالح خانکهدانی به تاریخ 700 هجری قمری موجود است. در قبرستان امامزاده محمد نیز سنگ لوحی دیده شده است که تاریخ 700 سال قبل را نشان می‌دهد. 
سنگ قبرها
سال‌های قبل از 1340 سنگ قبرهای زیادی در قبرستان خاوران به چشم می‌خورد که به صورت ناودان ساخته شده و روی آنها خطوط زیبایی نقش بسته بود. این سنگ‌ها که نام چهارده معصوم نیز روی آنها وجود داشت، به خوانین محلی در عهد شاه اسماعیل صفوی مربوط می‌شد. خطوط روی سنگ قبرها اثر استادان سنگ‌تراش و چیره‌دست از جمله استاد «عوض هنرمند»، چشم هر بیننده را خیره کرده و او را به تحسین وا می‌دارد.
سیر و شکار و آثار باستانی چهارطاق
بین خاوران و سروستان، منطقه جنگلی وسیعی به نام جنگل شدید وجود دارد. همچنین بین خاوران و فسا کوه‌هایی اکثراً سرسبز قرار گرفته که چشم هر بیننده‌ای را جذب این همه زیبایی طبیعی و خدادادی می‌کند. در این کوه‌ها چشمه‌های متعدد و درختان جنگلی زیبا و وحشی دیده می‌شود. وجود این چشمه‌ها با نام‌های زیبا مانند چشمۀ «گل و بید» و «چشمۀ آب آسمانی» و همچنین وفور محصولات کوهی باعث شده از دیرباز این مناطق مورد توجه و استفاده اهالی خاوران قرار گیرد. در نزدیکی روستای نظرآباد سروستان و در حاشیه جنگل شدید، آثار باستانی «چهارطاق» نیز چشم مسافران و مخصوصاً باستان‌شناسان را خیره می‌کند. در گذشته، شاهان و حاکمان مقتدر به هنگام سیر و شکار برای اقامت و استراحت از این ساختمان بزرگ استفاده می‌کرده‌اند؛ زیرا در قدیم جنگل یاد شده بسیار سرسبز و پر از درختان گوناگون بوده است. این جنگل و کوه‌های اطراف آن از آب و هوای مناسبی برخوردار و همچنین دارای انواع حیوانات جنگلی و کوهی نیز بوده است. هم‌اکنون نیز نه به آن اندازه اما زیبایی خود را حفظ کرده است. در گذشته این منطقه شکارگاه و تفرج‌گاهی کم نظیر بوده که توجه حاکمان و درباریان وقت را به خود جلب می‌کرده است. گفته می‌شود این ساختمان در عهد ساسانیان ساخته شده است.
خاوران در فارسنامۀ ناصری
فارسنامه ناصری توسط مرحوم میرزاحسن فسایی به رشته تحریر درآمده است و همچنان که از نام کتاب پیداست، مربوط به زمان ناصرالدین شاه است. آن مرحوم ابیاتی نیز در وصف سلاطین قاجار در این کتاب آورده است. در زیر چند سطر از این کتاب عیناً درج می‌شود که از آنها استنباط می‌شود هنگام نوشتن این عبارات، نویسنده در منطقه خفر (شهر خفر) مستقر بوده است.
«قصبه های این بلوک را نیز خفر گویند. هیجده فرسخ از شیراز دور است و عموم خانه‌های آن از خشت خام و گل و چوب است و شمار خانه‌های آن نزدیک به صد خانه است و کلانتر آن بلوک مُلاعابد خانکَهدانی پسر ملا محمدعلی است و خانکهدان پنج برابر بلکه بیشتر، از شهر خفر بزرگتر است و تمام املاک بلوک خفر مُلک اهالی شیراز گشته است به جز خانکهدان و دهات خفر بر این وجه است.»
خلق‌وخوی، فرهنگ و اعتقادات مردم خاوران
 مهم‌ترین ویژگی مردم خاوران که باعث شهرت آنها در منطقه شده، سحرخیزی و سخت‌کوشی است. مردم خاوران از قدیم سحرخیز بودند و هر کس کار یا مسافرتی در پیش داشت، پیش از اذان صبح به راه می‌افتاد. به دلیل مرتفع بودن مکان زندگی و سختی حمل آب و مصالح ساختمانی، خانه‌سازی در این محل از دیگر آبادی‌ها مشکل‌تر بوده و همین، نشان از سخت‌کوشی مردم بوده است. صفت دیگر مردم خاوران غریب‌نوازی و میهمان‌دوستی بوده و هست. به طوری که دیده می‌شده بعضی افراد مهاجر وقتی به خاوران می‌رسیدند، تصمیم به اقامت گرفته و تا پایان عمر در این محل با آرامش زندگی می‌کردند.
فرهنگ و ادب والای مردم خاوران موجب شده آنها در مکالمات عامیانه و صحبت‌های روزمره خود، به طور وسیعی از اشعار و ضرب‌المثل‌ها برای انتقال مفاهیم استفاده کنند. از ضرب‌المثل‌های رایج در بین خاورانی‌ها 3نمونه بیان می‌شود:
1. دخترک شاه شما و ما به شوهر می‌دهیم. نه به زر و نه به دولت، ما به مردش می‌دهیم. این ضرب‌المثل بیشتر در مجلس خواستگاری و از طرف خانواده عروس بیان می‌شود و نشانگر این است که خانواده عروس چشم‌داشتی به مال و ثروت داماد ندارند، بلکه مردانگی او مدنظرشان است.
2. وِلوم (یارم) انگشتر الماس دارد، بزرگی از پدر میراث دارد. این ضرب‌المثل برای اشاره به اصالت و بزرگی شخص مورد نظر استفاده می‌شود.
3. علم می‌آموزند از بهر کمال نه از بهر سودای مال.
از آنجا که خوراک مورد استفاده مردم هر منطقه ریشه در فرهنگ و آب و هوا و محصولات آنجا دارد، شایسته است به چند نمونه خوراک خاورانی که نماینده ذوق و سلیقه زنان هنرمند و کدبانو نیز هست اشاره کنیم:
توتَشتَکی: نوعی شیرینی خوش طعم متشکل از آرد، خرما، خمیر مایه، روغن، ادویه‌های مختلف از جمله هل، دارچین، زنجبیل و زردچوبه که به مناسبت‌های مختلف پخته و مصرف می‌شده است. به عنوان مثال چند روز بعد از مراسم عقدکنان، توسط مادرزن پخته و به همراه لباس و قند و وسایل دیگر در مَجمَعه مسی برای داماد فرستاده می‌شده که همچنان در میان بعضی اهالی کاربرد دارد.
نان‌های متنوع از جمله نان خُرفه‌ای، نان اسفناجی، گِرده، نان مغزدار با زیره، سیاه‌دانه، رازیانه و کنجد که معروف به نان تخمکی است.
انواع آش مثل آش بَنه، اَلوک، انار، کشک و...
از آنجا که فصل بهار و ایام نوروز در پیش است و بازار گردش و سفر داغ، توصیه می‌کنیم هم‌استانی‌های عزیز شهر خاوران را به عنوان یکی از مقصدهای گردشی خود انتخاب کنند و از نزدیک با این شهر زیبا و مردم باصفای آن آشنا شوند و اوقات خوشی را سپری کنند.


منبع: کتاب تاریخ خاوران و مصاحبه با چندتن از اهالی محترم خاوران

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی