[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۷۸۳
  • دوره جدید

صنعت طلاسازی شیراز و ضرورت توجه به آن، روزنامه شیراز نوین

گروه میراث و گردشگری- مهسا قیصری

شهر شیراز در قدیم یکی از قطب‌های اصلی طلاسازی در ایران به‌شمار می‌رفته است و همواره تولیدات این شهر علاوه بر عرضه در بازار طلای شیراز، در بازارهای دیگر شهرها نیز به فروش می‌رفته است. زرگران شیرازی از تکنیک‌های ویژه‌ای در طلاسازی استفاده می‌کرده‌اند که هر چند بسیاری از آن تکنیک‌های رایج و کهن امروزه منسوخ و به فراموشی سپرده شده است؛ با این حال هنوز هم طلاسازی شیراز دارای سبک خاص خود است که در این گفتار به برخی از آن تکنیک‌ها اشاره می‌شود. اما لازم است پیش از پرداختن به سبک طلاسازی شیراز، به تاریخچه‌ و فن طلاسازی در ایران و به‌ویژه در استان باستانی فارس، نظری بیفکنیم.
با نگاهی به مجموعه‌های طلایی بیشتر موزه‌های جهان، به راحتی می‌توان به این امر پی برد که ایرانیان در فن طلاسازی از جمله کشورهای پیشرو و صاحب سبک بوده‌اند. جام طلایی مارلیک، دستبند طلای هخامنشی، گنجینه‌ زیویه کردستان، جام‌ها و ریتون‌های طلایی به دست آمده از سرزمین ایران، نمونه‌ بارزی از فن طلاسازی در دنیای باستان به‌شمار می‌روند. جالب اینکه بخش اعظمی از گنجینه‌های طلایی ایران که تاکنون به دست آمده‌اند، در استان فارس و متعلق به سلسله‌های باستانی چون هخامنشی و ساسانی هستند. از اهمیت طلاسازی ایرانی در استان کهن‌سال پارس همین بس که نخستین سکه‌های طلایی ایران‌زمین در عهد هخامنشی ضرب شدند که به دریک شهره هستند. بنابراین واضح است که هرگاه بخواهیم از صنعت طلاسازی شیراز سخن بگوییم، ‌باید نگاهی به پیشینه‌ این هنر در فارس داشته باشیم که خود، گواهی است بر غنای این هنر در فارس که طلاسازی شیراز وام‌دار آن به‌شمار می‌رود.
طلاسازی شیراز
در مورد طلاسازی کنونی در شیراز باید اشاره داشت که طلای مصرفی شیراز 18عیار است. ریخته‌گری سنتی یکی از تکنیک‌های مختص شیراز است. علاوه بر آن زیورآلات دست‌سازی نیز در شیراز ساخته می‌شوند که از گذشته‌های دور تاکنون، هنوز زرگران شیرازی به ساخت آن مشغول هستند. از جمله ویژگی‌های بارز طلاسازی شیراز، مواد و ابزارآلاتی است که زرگران شیرازی از آن استفاده می‌کنند که به طور کل عبارت‌اند از: درجه، مصقل و دو نوع خاک که در ذیل به آنها اشاره می‌شود.
خاک چاه مرتاض‌علی شاه (مرتضی علی) 
خاک این خطه از شیراز به سبب ویژگی‌هایی که دارد، از جمله مواد و ابزاری است که برای ریخته‌گری طلا در شیراز استفاده می‌شود.
خاک نفت
خاک رُسی است که با روغن آمیخته شده است و در ریخته‌گری طلای شیراز از آن استفاده می‌شود.
در طلاسازی امروز شیراز بیشتر از نقوش تزیینی هندسی و نیز نقوش تزیینی تاریخی استفاده می‌شود. در نقوش تزیینی تاریخی از الگوهای طلاسازی در هنرهای دوران باستان، به ‌ویژه دوران هخامنشی و ساسانی استفاده می‌شود و در نقوش تزیینی هندسی همان‌گونه که از نامش پیداست، از شکل‌های هندسی که گاه دارای تزیینات گل‌دار و گیاهی نیز هستند بهره برده می‌شود. با نگاهی به زیورآلات کهن ساخته شده در شیراز و مقایسه آن با زیورآلاتی که در دوران معاصر ساخته شده‌اند، می‌توان دریافت که متأسفانه این هنر در شیراز راه رکود در پیش گرفته است که بیانگر ضرورت توجه بیش از پیش به این هنر است. از جمله دلایلی که موجب رکود هنر طلاسازی شیراز شده است عبارت‌اند از: عدم توجیه اقتصادی به دلیل مدت زمان زیاد ساخت و اجرت پایین آن، نیز ورود ماشین‌آلات اتوماتیک ساخت طلا؛ متأسفانه امروزه می‌دانیم که بسیاری از تکنیک‌های ساخت طلا در شیراز به طور کلی به فراموشی سپرده است که به عنوان نمونه، مرواریدبافی یکی از آن‌هاست. 
شهر شیراز که روزگاری یکی از قطب‌های هنر طلاسازی ایران به‌شمار می‌رفته است، متأسفانه امروزه گوی رقابت را به دو استان همجوار یعنی یزد و اصفهان سپرده است. امید که زرگران و پژوهشگران و مسئولان شیراز برای بازآفرینی این هنر سنتی و بازگرداندن جایگاه واقعی آن در سطح کشور و جهان، بیش از پیش کوشا باشند.

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی