[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۷۸۴
  • دوره جدید

یادداشت:کوروش هخامنشی از چشم‌انداز ماکیاوللی - «کوروش شهریاری خودبنیاد»، روزنامه شیراز نوین

مسعود هوشیار- گروه میراث و گردشگری

ماکیاوللی (۱۴۶۹تا۱۵۲۷میلادی؛ ۸۴۷ تا ۹۰۵ شمسی) در فلورانس ایتالیا زندگی می‌کرده است. «مردی بود میانه‌بالا با چهره‌ای استخوانی، پیشانی بلند، موی سیاه، چشمانی تیزنگر، لبانی باریک و به‌‌هم فشرده با لبخندی رازناک» (ماکیاوللی، ۱۳۹۵: ۳۷). همچنین ماکیاوللی اندیشمند و سیاستمداری اثرگذار در تاریخ سیاست است و در قرن شانزدهم پایه‌گذار سیاستی می‌شود که امروز با عنوان «سیاست مدرن» از آن یاد می‌شود. شیوه‌های کشورداری و دست‌یابی به قدرت از دیدگاه ماکیاوللی به چند روش امکان‌پذیر است. کشورها یا به صورت «جمهوری» اداره می‌شوند یا به شیوۀ «شهریاری» و پادشاهی. کشورهایی که شیوۀ شهریاری را در چارچوب سیاسی‌شان دارند، خود دو نوع‌اند. یا شهریار، پادشاهی را از پدر و پیشینییان خود به ارث برده است یا خودِ شهریار آن نوع حکومت را پایه‌گذاری می‌کند و خودبنیاد است. 
ماکیاوللی در فصل ششم از کتاب «شهریار» دربارۀ انواع شیوۀ کشورداری در جهان، از کوروش هخامنشی (۵۵۹تا۵۲۹ پ.م) نام می‌برد. در این فصل که با نام «در باب آن شهریاری‌‌ها که به نیرو و هنر خود گیرند» از آن یاد می‌کند دربارۀ آن نوع حکومتی صحبت می‌کند که فرد با نیرو و توان خود به‌چنگ می‌آورد و با هوشمندی هرچه‌ بیشتر آن را حفظ می‌کند. درواقع، قدرت این پادشاهان خودبنیاد موروثی نیست و جای پای کسی پا نگذاشته‌اند؛ بلکه «با تکیه بر هنر خویش به شهریاری رسیده‌اند نه به‌ یاری بخت» (همان: ۸۰). منظور ماکیاوللی از این نوع پادشاهی، تأسیس حکومتی خودساخته است و از این منظر پادشاهی کوروش را درخور ستایش می‌داند: «اما اگر در کار کوروش بنگریم و کسانی چون او که کشورها گشوده‌اند و پادشاهی‌ها را بنیاد نهاده‌اند، همه را درخور ستایش خواهیم یافت» (همان: ۸۰). نکتۀ مهم این جاست که نام کوروش در شاهنامۀ فردوسی نیامده است و تا حدود ۱۵۰سال پیش ایرانیان با این پادشاه هخامنشی آشنا نبوده‌اند و ارتباط‌شان با گذشتۀ باستانی خود قطع شده بوده است. 
دراین‌بین، نخستین‌بار با حضور شرق‌شناسان در ایران و کاوش‌های باستانی ایشان، دریچه‌هایی از تاریخ کهن را بر ما می‌گشایند. درواقع، غربی‌ها پیش از ما دربارۀ این پادشاه نوشته‌اند. دراین‌معنا، در رسالۀ الکیبادس افلاطون و تاریخ هردوت نام کوروش آمده است. اما پیش‌تر که بیاییم با مطالعۀ کتاب شهریار ماکیاوللی درمی‌یابیم که در زمان ماکیاوللی نیز، ایتالیاییان کوروش را درجایگاه پادشاه بزرگ ایرانی می‌شناخته‌اند. درواقع، در قرن پانزدهم میلادی (برابر با سدۀ نهم شمسی) کوروش برای دست‌کم اندیشمندان غربی «شناخته‌شده» بوده است؛ اگرنه ماکیاوللی با فاصله‌ای دوهزارساله از این پادشاه هخامنشی، نمی‌بایست در کتاب شهریار از او یاد می‌کرد و او را می‌ستود. 
باید یادآوری کنم که ماکیاوللی سیاست‌مدار و تحلیل‌گر تاریخ است. درنتیجه، در منابع مطالعاتی‌اش دربارۀ کوروش مطالعه کرده است. «در ۱۵۲۰ دانشگاه فلورانس با موافقت کاردینال، شغل تاریخگزار رسمی جمهوری را به ماکیاوللی واگذار کرد» (همان: ۳۵). بنابراین ماکیاوللی به‌خوبی از تاریخ ایران باستان آگاهی دارد و کوروش را در جایگاه مهم‌ترین پادشاه باستانی ایران می‌ستاید. جالب این‌جاست که مردم ایتالیا هنوز به کوروش علاقه‌مند هستند و طبق آمار سایت ایتالیایی nomix (http://www.nomix.it/mappe-dei-nomi-italiani/DARIA) هم‌اکنون در ايتاليا نزديك به ٨٠هزارتن نام كوروش (چيرو) را بر روی خود دارند و این نام ٢٧مين نام محبوب ميان مردان در استان كامپانياست.

فریده آرامیده
۱۳۹۶/۰۱/۲۴

با سلام و احترام نویسنده مقاله جناب هوشیار با تیز بینی و دقت نظر نکته های جالب و تازه ای را مطرح کرده اند. اولین نکته چشمگیر عنوان مقاله است"کوروش شهریاری خود بنیاد"، شیوه های کشورداری از دیدگاه ماکیاوللی، یاد کردن از کوروش که با تکیه بر هنر خویش به شهریاری رسیده نه به یاری بخت، ستایش ماکیاوللی از کوروش، شناخت غربی ها از کشورمان پیش از خود ما، نکته قابل توجه که در ایتالیا ۸۰ هزار نفر نام کوروش بر خود نهاده اند. با سپاس از نویسنده مقاله که ما را با دیدگاه های جدید آشنا کردند.

ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی