[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۷۸۳
  • دوره جدید

محله‌ درب مسجدنو، روزنامه شیراز نوین

پنجمین محله‌ شیراز که به رسم شنبه‌های هر هفته بدان می‌پردازیم، محله‌ درب مسجدنو است که محدود بوده است به: «محله‌ میدان شاه، محله‌ سرباغ و محله‌ بازار مرغ». به نظر می‌رسد این محله یکی از کوچک‌ترین محله‌ها‌ی شیراز بوده است. در فارس‌نامه ناصری از رجال مهمی که به این محله‌ شیراز تعلق داشته‌اند یاد می‌شود که اغلب از تجار بزرگ و معروف شیراز بوده‌اند. افرادی همچون: «حاجی سیدابراهیم حسینی، حاج میرمحمدتقی، محمدنبی خان وزیر، حاج میرزا ابوالقاسم طبیب و حاجی محمدحسن و حاجی محمدابراهیم تاجر شیرازی». 
بی‌تردید مهم‌ترین بنای این محله‌ قدیمی شیراز همان مسجدنو است که بزرگترین مسجد ایران بوده است. این مسجد که به مسجد اتابک نیز شهره بوده است، با بیست هزار متر مربع مساحت بزرگ‌ترین  مسجد ایران است و امروزه محل برپایی نمازه جمعه شیراز نیز هست. 
این مسجد در  سال 590 هجری قمری توسط اتابک سعدبن زنگی احداث شد و در روبروی بارگاه شاهچراغ در شیراز قرار دارد. گفته می‌شود این مکان در ابتدا منزل مسکونی اتابک سعد زنگی بوده است که در هنگام بیماری فرزندش که در آستانه‌ مرگ قرار گرفته بود، نذر می‌کند در صورت بهبودی او خانه را ویران و به مسجد تبدیل کند و این امر رخ داد. «مسجد نو با حیاط دل‌باز و وسیع اش، افزون بر عبادت‌گاه، یکی از جایگاه‌های تفریحی قدیم شیراز نیز بوده است. چنارهای تنومند میانه حیاط مسجد، به هنگام تابستان سایه خنکی داشتند و چون آب روان نیز از نهر زیر درختان عبور و در حوض میان حیاط فواره‌ها فوران می‌کرده، موجب جلب مردم می‌شده است؛ به گونه‌ای که پس از نماز ظهر و عصر ساعت‌ها در زیر سایه این درختان استراحت می‌کرده‌اند. 
همچنین در هنگام احساس خطر از سوی بیگانگان و درگیری‌های داخلی، محل تجمع و برنامه‌ریزی‌های دفاعی و اصلاحی بوده است. در جنگ جهانی اول و دوم، کانون اصلی مبارزان شیرازی و جایگاه گردهمایی آنان بوده است. در شمال و جنوب این ساختمان، دو رواق (ایوانی که در مرتبه دوم ساخته شود، پیشگاه) بسیار بلند به ارتفاع ۳۰متر و عرض ۲۵متر ساخته شده ‌است. در هر سوی این رواق‌ها، ۱۲طاق کم ارتفاع وجود دارد. در پشت رواق جنوبی، شبستان گسترده‌ای ساخته شده‌است. 
در ضلع‌های شرقی و غربی، ایوان بزرگی در وسط وجود دارد که هر طرف آن شش اتاق ساخته شده ‌است. در زلزله سال ۸۹۵هـ.ق آسیب فراوانی به این مسجد وارد شد. در آن زمان، یکی از شیرازی‌ها به نام خواجه سعدالدین عنایت شیرازی وزیر پادشاه دکن هندوستان (ابراهیم عادل شاه)، پس از آگاهی از خرابی مسجد، هزینه بازسازی آن را به عهده گرفت و قرآنی نفیس نیز بر آن وقف کرد. در روزگار صفویه به خواست شاه سلطان حسین صفوی بازسازی شد و در زمان زندیه به دلیل زلزله سال ۱۱۸۰ هـ. ق نیمه ویرانه شد که صادق‌خان، برادر کریم‌خان زند آن را بازسازی کرد. در زمان قاجاریه بار دیگر بر اثر زلزله سال ۱۲۹۹هـ.ق آسیب دید که میرزا علی‌اکبر قوام‌الملک آن را در سال ۱۲۷۳هـ.ق تعمیر کرد. 
در سال ۱۳۰۱هـ. ق میرزا فتح‌علی‌خان قوام‌الملک سقف فرو ریخته شبستان آن را بازسازی کرد. مسجد نو در زمستان آفتابی مطلوب و در تابستان سایه و هوای مطبوع و دلپذیری دارند که درختان چنار کهن‌سال وسط مسجد به خرمی و هواگیری آن کمک کرده است و تا پنجاه شصت سال پیش که خیابان‌ها و گردشگاه‌های فعلی وجود نداشت، محل گشت و وقت گذرانی عده‌ای از مردم بود.
در سال ۱۳۵۰هـ. ق نیز حاج باقر بهبهانی، رواق شمالی آن را تعمیر کرد. دو بیت شعر در دو طرف این رواق درباره همین فرد و سال تعمیر آن نوشته شده است. در سال 1345 خورشیدی نیز اداره باستان‌شناسی فارس آن را تعمیر کرد. از حدود ۱۰سال پیش تاکنون جایگاه نماز جمعه شیراز است که به همین دلیل ضمن تعمیر و مرمت آن، سقف حیاط را نیز پوشانده‌اند. اگر چه دیگر از چنارهای تنومند وسط حیاط خبری نیست! این مسجد در تاریخ ۱۹ دی‌ماه ۱۳۱۰ خورشیدی با شماره ۳۱ جزو فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. 

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی