[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۷۹۹
  • دوره جدید

«لایزنگان» داراب، شکوه میراث و فرهنگ و گردشگری ایران، روزنامه شیراز نوین

گروه گردشگری و میراث: سید محی الدین حسینی ارسنجانی

لایزنگان داراب که در ادامه به معرفی آن خواهم پرداخت، روستایی عجیب و ناشناخته در ایران است؛ عجیب در تنوع آب و هوایی و محصولات زراعی و کشاورزی و ناشناخته از جهات طبیعی و گردشگری. این روستای کوچک که هدف گردشگری گردشگران ایرانی و به تازگی خارجی‌هاست، از بافت تاریخی و فرهنگی و مذهبی برخوردار و مفاخر بسیار در حوزه‌های گوناگون علم دارد. باغ‌ها سهم عمده‌ای را در زیبایی و گردشگری این روستا دارند؛ به خصوص از اوایل فصل بهار تا اوایل فصل پاییز که قابلیت تنوع و سیاحت را دارا هستند. از جمله باغ‌های معروف این روستا می‌توان به باغ‌های باغکر، چاه زرد، چاه ریگو، بیشه، کل خوش آب کشکو، گلو آبک، گلو غرفته، گلواره‌ای، قرقوس، سسنک، نیگو و... اشاره کرد. لایزنگان جاهای دیدنی و تفرجگاه‌های بسیار زیاد و زیبایی را در خود جای داده که هر ببیننده تازه‌واردی را به تعجب وامی‌دارد. از جمله «باغکر» که منطقه‌ای بسیار دیدنی با درختان بلند و قطور سر به فلک کشیده واقع در هشت کیلومتری شرق لایزنگان است که با درختان گردو، سیب، زردآلو، انار و بادام و با چشمه و آب زلالش منطقه‌ای منحصر به فرد را خلق کرده و دارای یک استخر سیمانی پر از آب و درخت گردوی بسیار تنومند به قطر شش متر است و مکان مناسبی برای تفریح، استراحت و اسکان است. «چاه ریگو» در منطقه غرناک (حدود ده کیلومتری نرسیده به لایزنگان) در شرق لایزنگان قرار دارد و با درختان، میوه‌ها، چمن‌ها و چشمه زلالش با الهام از طبیعت نشانگر عظمت حق تعالی است. کل خوش آب در این باغ درختان سربه فلک کشیده و چمنزارهای بلند منظره‌ای شگفت‌آور به وجود آورده که چشم هر بیننده‌ای از دیدن آن خیره می‌ماند و به قدرت لاینفک پروردگار و هنر دست نقاش طبیعت پی می‌برد. در کنار راه، استخری به چشم می‌خورد که در فصل تابستان مکان مناسبی برای شنا است. آب این منطقه از درون شکافی که در ۱۵متری استخر است تأمین می‌شود. این منطقه به دلیل آب شیرین و گوارا، یکی از خالص‌ترین آب‌های منطقه محسوب می‌شود که هرساله افراد زیادی برای تفریح و گردش به این منطقه زیبا که ارتفاع آن بالغ بر ۲۲۰۰متر است می‌آیند. «گلو آبک» منطقه‌ای خوش آب و هوا دارای درختان بادام، گردو و انار که سربه فلک ساییده و شاخه در شاخه قفل شده‌اند و دارای چشمه‌ای است که از شکاف سنگ بیرون می‌آید و همچنین دو استخر یکی با عمق دو و نیم متر و دیگری با عمق یک و نیم متر است که مکان جالبی برای دوستداران طبیعت است. «سوسونک» یا سسنک حدفاصل کل خوش آب وکل کبوتر بوده و باغی با ظاهر آراسته و درختانی تنومند و دارای استخری به عمق دو و نیم متر و درختانی چون انار، گردو، توت، بادام و منظره زیبایش یکی از اماکن زیبای لایزنگان به شمار می‌آید. «نیگو»منطقه‌ای است زیبا دارای درختان قطور واقع در شرق لایزنگان با راهی سخت‌گذر که در ۲۰کیلومتری لایزنگان قرار دارد و یکی از دورترین باغ‌های روستا به شمار می‌رود. ارتفاع آن بالغ بر ۲۲۰۰متر و در پشت کوه مفک قرار دارد. از محصولاتش می‌توان بادام، گردو، زردآلو، گل محمدی، انگور و... را نام برد. همچنین دارای چشمه‌ای است زیبا که این درختان را مشروب می‌سازد. این منطقه در بیشتر فصل‌های سال از طبیعت دل‌انگیز برخوردار است. کوشکو منطقه خوش آب و هوا در شمال لایزنگان علیا که دارای درختان گردو و بادام و گل محمدی است که این مکان به سه قسمت به نام‌های کل آب (کلاً) و کل بزگی و کل بید تقسیم شده که هر سه قسمت دارای چشمه آب بسیار باصفا است. «مورکو» منطقه‌ای با هوای بسیار دلپذیر و خنک مخصوصاً باب طبع فصل گرم سال که دارای درختان انگور و گل محمدی فراوان است. منطقه «چاه پت و جلک» به عنوان دروازه ورودی به لایزنگان از منطقه پشت کوه و نی‌ریز و رود خور است که این منطقه هم دارای درختان بادام و گردو گل محمدی است. منطقه «بیشه» را می‌توان بهترین و باصفاترین منطقه آب و هوایی در کل روستای لایزنگان و منطقه داراب نامید که با وجود درختان گردو و بادام و گل محمدی و جدیداً درختان گیلاس و هلو و شلیل و آلو و... هرساله شاهد ورود گردشگران بسیاری از تمام مناطق داراب و فارس است. در چند سال اخیر جشنواره گل محمدی نیز با حضور سران دولتی در این منطقه برگزار می‌شود. معمولاً در برخی کوه‌ها حفره‌هایی وجود دارد که به آنها غار می‌گویند و اهمیت آنها بستگی به طول، آثار باستانی و... دارد. طول برخی از غارها به بیش از ده متر تجاوز نمی‌کند؛ ولی طول بعضی از آنها به ده‌ها کیلومتر می‌رسد. برخی غارهای این منطقه عبارت‌اند از: غار لای سنه ویرایش، غار معدن گاه (به عمق بیش از پنجاه متر و قطر دهانه نیم متر) و غار باغ کر (به عمق بیش از پانزده متر و قطر دهانه دو متر)، غار پیرنو (به عمق بیش از پانصد متر و قطردهانه نیم متر)، غار پیر شیخ علی (به عمق حدود هشت متر و قطر دهانه حدود دو متر) و غارهای گلو آبک، پس کمانه، چاه شمسی، چاه زرد و... نام برد.روستای لایزنگان بزرگترین تولید کننده گل محمدی دیم و ارگانیک در جهان است و بالغ بر ۵۰۰۰۰هکتار گلستان دیم محمدی و حدود ۵۰۰۰هکتار گل محمدی آبی وجود دارد. با توجه به رویکرد مردم این روستا به کشاورزی صنعتی در چند ساله اخیر و استفاده از وسایل و تجهیزات پیشرفته کشاورزی سطح کشت هکتار گل محمدی آبی در سال ۱۳۹۲ بالاتر از ۱۰۰۰هکتار محاسبه شده است. از این روستا گل‌های محمدی را به سراسر ایران به خصوص قمصر کاشان می‌برند و از آنجا گلابش را به مشهد مقدش و مکه مکرمه برده تا با گلاب خانه خدا و حرم امام رضا(ع) را بشویند. گل‌های محمدی در مکانی به نام سرحد (سردحد) وجود دارند. در این مکان شب‌ها بسیار سرد و روزها هوایی خنک و نسبتاً گرم دارد. بزرگ‌ترین واحد تولید گلاب و عرقیات جنوب کشور (صنایع تقطیر ساغر) در این مکان قرار دارد. افتخار لایزنگان همین بس که تجلی‌گاه حق، کعبه موعود را با گلاب ناب آن معطر می‌سازند. در بهار آن گاه که با وداع یار زردپوش، مردمان دسته دسته از باغات گل به سرای خویش بازمی‌گردند، دختران و پسربچه‌هایی را می‌بینی که شاخه‌های گل را دور گردن خود حایل نموده و هلهله کنان و با سرور و نغمه شادی و زمزمه ترانه‌های محلی به سوی خانه سرازیر می‌شوند. بیشتر درآمد کلی مردم لایزنگان از طریق تولید محصولات دیمی باغی، کشاورزی و دامپروری تأمین می‌شود. تنوع محصولات تولیدی باغی و کشاورزی زمینه بسیار مساعدی را برای پیشرفت اقتصادی فرارویمان قرار داده است.محصولاتی مانند گل محمدی، بادام، گردو، انجیر، انگور، مویز، انار، بنه، سماق و... که هرکدام در صنایع مختلف دارویی، غذایی، بهداشتی و آرایشی و... کاربرد دارند و می‌توانند در پیشرفت اقتصادی روستا نقش بسزایی را ایفا کنند. گل محمدی بیشترین سهم را در اقتصاد مردم این منطقه داراست؛ تا جایی که از نظر کمیت چهل درصد از گلستان‌های دیم ایران در منطقه لایزنگان واقع شده است و از نظر کیفیت، بهترین و مرغوب‌ترین اسانس گل محمدی موجود در دنیا متعلق به گل محمدی لایزنگان است. از طرف دیگر بافت قالی، گلیم و جاجیم جزو صنایع قابل اعتنای این روستا محسوب می‌شود. با وجود تمام این موارد، کمبود کارخانجات صنایع تبدیلی در این منطقه بیش از پیش احساس می‌شود که همت بالای مسئولین را در این زمینه می‌طلبد.روستای لایزنگان زیرمجموعه دهستان رستاق از توابع بخش رستاق شهرستان داراب است. این روستا که در فاصله ۷۵کیلومتری شهر داراب و ۳۵کیلومتری رستاق (مرکز بخش) قرار دارد و از نظر مختصات جغرافیایی در ۵۴درجه و ۵۵دقیقه طول شرقی و ۲۸درجه و ۴۰دقیقه عرض شمالی قرار گرفته، از سمت شمال به بنه کلاغی و وزیره، از سمت شرق به روستای بکر، از سمت غرب به روستای نوایگان و از سمت جنوب به بادامه و شهرک ولیعصر لایزنگان محدود می‌شود. لایزنگان دارای بزرگ‌ترین دشت گل محمدی دیم و ارگانیک در جهان است و بالغ بر ۵۰۰۰هکتار گلستان دیم محمدی و حدود ۵۰۰هکتار گل محمدی آبی وجود دارد. با توجه به رویکرد مردم این روستا به کشاورزی صنعتی در چند ساله اخیر و استفاده از وسایل و تجهیزات پیشرفته کشاورزی، سطح کشت هکتار گل محمدی آبی در سال ۱۳۹۲ بالاتر از ۱۰۰۰هکتار محاسبه شده است. درباره تاریخ دقیق شکل‌گیری روستا کسی اطلاع دقیقی ندارد؛ اما به گفته افراد کهن‌سال روستا، طی سالیان متمادی افرادی به این روستا آمده و ساکن شده‌اند. به گفته برخی افراد کهن‌سال، اولین گروهی که به این نقطه آمده‌اند، افرادی از همراهان و لشکریان تیمور لنگ بوده‌اند. برخی از افراد روستا نیز بر این باورند که این روستا در آغاز گبرنشین بوده و سپس افرادی از نقاط مختلف به این روستا آمده‌اند و ساکن شده‌اند؛ سپس بر گبریان چیره شده‌اند و آن‌ها را از این نقطه بیرون رانده‌اند. آقای صداقت‌کیش نیز با توجه به سنگ قبری که در قبرستان قدیمی روستا یافته‌اند معتقد است که در دوره شاه عباس کبیر افرادی در این روستا زندگی می‌کرده‌اند. این سنگ قبر تاریخ 1028هـ.ق را نشان می‌دهد و متعلق به فردی به نام ملاحسینعلی است. «عده‌ای از مردم نیز اعتقاد دارند که از اطراف شهر کرمان به این نقطه آمده‌اند. در این میان گروهی روایت می‌کنند که از زابل به این منطقه آمده‌اند. عده‌ای نیز معتقدند که در یک لشکرکشی همراه با لطفعلی خان زند به این روستا آمده‌اند و... .» بسیاری از نشانه‌ها از جمله کثرت واژه‌های مترادف و صرف‌های متعدد از زمان‌های فعلی، بر این گفته‌های مردم صحه می‌گذارد و نشان می‌دهد که هر طایفه‌ای از جایی به این نقطه آمده‌اند و گونه‌های فرهنگی مختلفی را با خود به ارمغان آورده‌اند که بهتر است آن را نوعی ادغام فرهنگی بدانیم. با این همه، امروزه در این روستا با گویش واحدی روبه‌رو هستیم که آن را گویش لایزنگانی می‌نامند. «با توجه به برخی از سنگ نوشته‌ها که از دید پژوهشگران دور بوده، چینین به نظر می‌رسد که تاریخ شکل‌گیری این روستا از دوران صفوی فراتر است. روی این کتیبه‌های سنگی علایم و نوشته‌هایی را می‌توان مشاهده کرد که در ایران پیش از اسلام در دیگر نقاط ایران نیز حکاکی شده است. برخی از این شکل‌ها مانند بز کوهی، سینه به سینه به آیندگان رسیده و امروزه می‌توان آن را در طرح قالی‌های محلی این روستا نیز مشاهده کرد. از نظر طبیعی، این روستا در لابه‌لای کوه‌ها واقع شده و چه بسا وجه تسمیه آن نیز از این جهت باشد. به ویژه اگر کلمه «لای l'y» [= لا] را به معنای «محوطه عمیق میان دو کوه، دره» بگیریم در این صورت می توان علت این نامگذاری را از جنبه طبیعی پنداشت. شایان یادآوری است که «واو» متصل شده به کلمه «سنگو» یا «زنگو» یای نسبت است و امروز به جای آن، «ان» نسبت را می‌افزایند و بدین ترتیب لای زنگو را به صورت «لای زنگان» تلفظ می‌کنند. برخی از اهالی و سالخوردگان محل هم اظهار می‌کنند که این روستا با نام دیگری هم شهرت داشته است و آن «یوزگیر» و «یوزگیری» است. گویا دلیل نامیدن این منطقه بدین نام این بوده که اهالی این روستا در قدیم «زنده‌گیر»هایی می‌ساختند و یوزپلنگ و روباه را به صورت زنده در آن به دام می‌انداختند و بعد پوست آن‌ها را می‌فروختند. به همین علت بدین نام هم شهرت داشته است. در برخی از نامه‌های قدیمی مربوط بدین ناحیه که در دست است، به دنبال نام برخی از اعضای این روستا این کلمه به کار رفته است. «امروزه برخی گویش‌وران با اطمینان و قاطعانه می‌گویند لایزنگان در اصل لای زئننه است به معنی دره فرزانگان! این نظر را آقای خسروی در کتاب «داراب شکوه فراموش شده پارس» به این شکل مطرح کرده‌اند: «لای‌زنگان: ترکیب سه واژه «لای» l'y به معنی دره و «زینه» z'na که در زبان اوستایی زئننه z'enanah به معنی هشیار و بیداردل و «گان» پسوند مکان است. این روستا در دهستان رستاق از شهرستان داراب قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۲۲۰۰نفر بوده ‌است. تعداد 35شهید گلگون‌کفن جنگ تحمیلی از افتخارات و چهره‌های ماندگار روستای لایزنگان هستند که بر تارک این روستا می‌درخشند. افرادی چون آیت‌الله شیخ ابوالحسن‌ مقدسی شیرازی‌، سردار شهید محمد اسلامی‌نسب، دکتر جواد اطاعت هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و فعال سیاسی و... از آن جمله‌اند. آب و هوا در این روستا در فصل زمستان بارانی و برفی است و در فصل تابستان هوا نسبتاً خنک است. مردم آنجا مهمان‌نوازند و از مهمانانی که در تابستان به آنجا می‌آیند به خوبی پذیرایی می‌کنند و به خوبی با آنها رفتار می‌کنند. در این روستای تاریخی و مذهبی با مناظر بکر و طبیعی، مکان‌های دیدنی زیاد از جمله غارها و چشمه‌ها بسیار زیاد است. پیشنهاد گروه میراث و گردشگری روزنامه شیراز نوین است که درفصل بهار یا تابستان، حتماً سفری دوسه روزه را به این دیار زیبا و دیدنی داشته باشید.

Arsanjani.moiin@gmail.com

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی