[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۸۲۸
  • دوره جدید

آشنایی با آثار ایران در میراث جهانی یونسکو میمند روستایی هزاران‌ساله، روزنامه شیراز نوین

شیرازنوین- مجتبی دورودی

doroudi.ahoora@gmail.com

نوزدهمین اثری که در راستای آشنایی با میراث ایران در یونسکو بدان پرداخته می‌شود، روستای تاریخی در حاشیه کویر ایران است. میمند روستایی است در دهستان میمند از توابع بخش مرکزی شهرستان شهر بابک استان کرمان در جنوب شرقی ایران. این روستا صخره‌ای و دستکند است و چندین هزارسال قدمت دارد. این بنای باستانی، بی‌گمان از نخستین سکونت‌گاه‌های بشری در ایران به شمار می‌رود. بی‌تردید این اثر نمادی از اراده و توان ایرانیان کهن به‌شمار می‌رود؛ انسان‌هایی که دل سنگ‌ها را شکافتند و یادگاری را به جا گذاشتند که امروزه پس از گذشت سالیان، همچنان نماد عزم و اراده و اقتدار اجداد ایرانی به‌شمار می‌رود. هنوز کسی واقف نیست که این مجموعه به دست چه کسانی به وجود آمده و انگیزه این مردمان از احداث چنین بناهایی چه بوده است. 
اما انگیزه مردمان آن روزگار هرچه بوده است، آفرینش چنین مجموعه باعظمتی با معماری بی‌نظیر قابل تحسین است. عده‌ای از پژوهشگران نیز معتقدند که مهرپرستان از غارهایی که با دست در دل‌کوه کنده‌اند، فقط برای عبادت و دفن مردگان استفاده می‌کردند و بعد از مدتی بنا به اضطرار ناشی ازآب و هوا یا هر عامل محیطی مؤثر دیگری، این غارها را برای سکونت برگزیده‌اند. آیین مهرپرستی قبل از ظهور آیین ‌زرتشت در ایران رواج داشته و تا مدت‌ها پس از ظهور وی نیز ادامه داشته ‌است. میمند به دلیل استحکام دفاعی در طول تاریخ کمتر دستخوش تحولات کالبدی و اجتماعی شده ‌است و بیشترین تغییر در آن مربوط به چند دهه اخیر است. گفته می‌شود این روستا قدمتی نزدیک به سه هزار سال دارد. اشیایی که در آن یافته شده است، نشان از دوره ساسانی دارد و در گویش مردمانش هنوز واژه‌های پهلوی ساسانی شنیده می‌شود. آب و هوایش کوهستانی است؛ زمستان‌های سرد و تابستان‌های معتدل، دشت‌هایش در گذشته پوشیده از درخت‌های بادام و پسته کوهی بوده و امروز هم کم و بیش این درخت‌ها در دشت‌های اطراف دیده می‌شوند. شغل اصلی مردم روستا دامداری است. 
چهار ماه بعد مشغول باغداری می‌شوند و میمند سکونت‌گاه زمستانی آن‌هاست. در گذشته، زمستان‌های اهالی میمند به ساخت صنایع دستی‌ می‌گذشت؛ نمدمالی و فرش‌بافی و گلیم‌بافی و سبدبافی، اما این روزها این کارها چندان رونق ندارد. معمولاً آدم‌ها برای ساختن خانه‌هایشان سنگ روی سنگ می‌گذارند، اما در میمند اتفاق دیگری می‌افتد، دست‌ها این‌جا به کار دیگری می‌آید. این خانه‌ها از برداشتن خاک و سنگ شکل گرفته‌اند.
روز شنبه ۱۳تیرماه سال ۱۳۹۴ هجری شمسی مصادف با ۴ژوئیه ۲۰۱۵ در سی و نهمین اجلاس میراث فرهنگی یونسکو، پرونده منظر فرهنگی میمند شهربابک مورد بررسی قرار گرفت و با کسب اکثریت آرا به عنوان نوزدهمین اثر جهانی ایران در فهرست یونسکو به ثبت رسید. از سوی یونسکو از منظر فرهنگی میمند شهر بابک این‌چنین یاد شده است: در انتهای دره‌ای در جنوب کوه‌های مرکزی ایران منطقه تاریخی «میمند شهربابک» واقع شده است که شیوه زندگی مردمانش از سال‌های دور تا به امروز به شکل سنتی همچنان در جریان است. کوچ نشینانی که روزگارشان را از راه کشاورزی و دامداری می‌گذرانند و میان اقامت‌گاه‌های تابستانی و زمستانی خود در فصول مختلف سال در حرکت هستند. در طول فصل سرما در قسمت‌های انتهایی دره و در خانه‌های صخره‌ای که در دل کوه ساخته شده‌اند اقامت دارند».
در رابطه با پیدایش سازه‌های زیرزمینی میمند دو نظریه مطرح شده است: 
نخست این که مجموعه میمند در قرون هشتم و هفتم پیش از میلاد همزمان با قوم ماد که در غرب ایران آثار معماری صخره‌ای متعددی را به یادگار گذاشته‌اند، توسط گروهی از اقوام آریایی به وجود آمده است. این احتمال نیز وجود دارد که بناهای صخره‌ای میمند ناشی از اعتقادات آیین مهرپرستی بوده باشد؛ چرا که یکی از ارکان این آیین مبتنی بر شکست ناپذیری و جاودانگی پدیده‌ها است و همین عقیده آنها را به سوی تقدیس کوه‌ها کشانده است و معماران و حجاران میمندی که شاید آیین مهرپرستی داشته‌اند، معتقدات مربوط به آیین خود را در معماری سکونت‌گاه‌های خود پیاده کرده‌اند. دوم اینکه میمند شهربابک احتمالاً متعلق به قرون دوم و سوم میلادی است. در زمان اشکانیان در بخش جنوبی کرمان قبایل کوچ نشین به هر سو کوچ می‌کردند. 
این قبیله‌ها در دوره اشکانیان به طور کامل جابه‌جا نشده بودند و در اواخر دوره اشکانیان و اوایل دوره ساسانیان، نقاط خوش آب و هوا را برای سکونت انتخاب می‌کردند. وجود محلی موسوم به دژ میمند که در آن بیش از ۱۵۰اتاق مدور سنگی ساخته شده که دخمه‌هایی برای قرار دادن اموات بوده است، به این نظریه قوت می‌بخشد؛ زیرا با توجه به موقعیت این استودان‌ها، به نظر می‌رسد که گورستان یاد شده مربوط به دوران ساسانیان بوده است، چرا که طبق سنت آن زمان، دخمه‌ها در منطقه‌ای کوهستانی و به دور از شهر و محل سکونت ساخته شده بودند. 

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی