[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۸۲۸
  • دوره جدید

نگاهی به پیشینه‌ تاریخی استان فارس- گهواره راستین تمدن

    مجتبی دورودی 
استان فارس با 133هزار کیلومترمربع وسعت، حدود1/8درصد مساحت کل کشور ایران را داراست. سرزمینی پهناور در جنوب ایران که از شمال به استان‌های اصفهان و یزد، از غرب به استان‌های بوشهر و کهگیلویه ‌و بویراحمد و از جنوب به استان هرمزگان و از شرق به استان کرمان محدود است و براساس آخرین تقسیمات کشوری، دارای 29شهرستان، 100شهر، 83بخش و 204دهستان است. سرزمینی تاریخی و کهن که با توجه به یافته‌های باستان‌شناسی از 24000سال پیش، یعنی از عصر حجر تاکنون، میراث‌دار بخش عظیمی از فرهنگ ایران‌زمین بوده است. وجود تپه‌های پیش از تاریخی متعدد در این استان، خود گواهی بر مطالب ذکر شده در این گفتار است. پیش از پرداختن به پیشینه‌ این استان، لازم است درباره‌ اقلیم و آب و هوای استان فارس کنونی اشاره داشت که: آب و هوای استان فارس در نقاط مختلف این استان به سه گونه کوهستانی، معتدل و گرم تقسیم می‌شود. همین ویژگی موجب شده است در فارس بتوان هر چهار فصل سال را نظاره‌گر بود. این سرزمین دارای دشت‌ها، کوه‌ها، دریاچه‌ها، تنگه‌ها و دره‌ها، رودخانه‌ها و چشمه‌های متعددی است که معرفی جزء به جزء آنان، از مجال این گفتار خارج است. با این‌ حال، در بخش‌های بعدی این ویژه‌نامه به معرفی تعدادی از مهم‌ترین مکان‌های طبیعی و گردشگری این اقلیم پرداخته می‌شود.
 آنچه مسلم است، همین تنوع طبیعت فارس و فراوانی منابع آن بود که موجب شد انسان عصر حجر، این مکان را به عنوان اقامتگاهی مطلوب برای زیستن برگزیند و آن را چونان میراثی به مردمان تاریخی پس از خود بسپارد. امروزه بنابر یافته‌های باستان‌شناسی و الواح بی‌شمار گِلی، نیک می‌دانیم که نخستین اقوام تاریخی شناخته شده در این منطقه عیلامیان بوده‌اند. مردمانی که از سال 2700ق.م و پیش از ورود پارس‌های آریایی‌نژاد در این سرزمین می‌زیسته‌اند و دارای تمدن و فرهنگ درخشانی بوده‌اند و سهم بسزایی در انتقال فرهنگ و تمدن به اقوام پارسی پس از خود، یعنی هخامنشیان داشته‌اند. شهر مهم آنان انشان بوده است که هنوز هم بقایای باشکوه آن را می‌توان در تل ملیان در ناحیه‌ بیضاء کنونی مشاهده کرد. شواهد بیانگر این امر است که از سال 538ق.م در زمان فرمانروایی کوروش بزرگ هخامنشی، سرزمین عیلام در امپراتوری هخامنشی فرو رفت و پارس‌ها وارث هنر و فرهنگ عیلامی شدند. اما درباره‌ پارس‌ها باید اشاره داشت که: «پارس‌ها مردمانی آریایی‌نژاد بوده‌اند که کهن‌ترین سند مکتوبی که به نام اقوام پارسی اشاره کرده است، کتیبه‌ شلمانصر سوم آشوری در سال 834ق.م است که از این اقوام با عنوان پارسوآیاد کرده است». به هر تقدیر، دیری نپایید که اقوام پارسی در لوای سلسله‌ هخامنشی، نخستین و بزرگترین امپراتوری روزگار خود را بنیان نهادند و زین پس است که نام پارس به صورت برجسته‌ای وارد عرصه‌ تاریخی جهان می‌شود؛ به گونه‌ای که زبان مادری آنان زبان رسمی سراسر ایران از دیرباز تاکنون شناخته می‌شود. پارس به عنوان زادگاه دو سلسله‌ بسیار توانمند ایران‌زمین یعنی هخامنشیان و ساسانیان، در دنیای باستان می‌درخشد؛ به گونه‌ای که هنوز هم آثار و بناهای باستانی به جای مانده از آنان، مهم‌ترین میراث باستانی ایران‌زمین را تشکیل می‌دهد. پس از اسلام نیز سرزمین فارس نقش عمده‌ای در تاریخ ایران به عهده دارد. از یک سو میراث‌دار فرهنگ نیاکان بوده است و از سوی دیگر، دریافت کننده و انتقال دهنده‌ آنچه به عنوان تمدن اسلامی می‌شناسیم. در این دوران هم پارس دو بار به عنوان مرکز ایران، همچنان میراث‌دار فرهنگی بوده است که به فرهنگ ایرانی‌-اسلامی، شهره است. یعنی در زمان آل‌بویه و در دوران زمامداری خاندان زند، دو برهه‌ خوش‌نام در ایران که از برجسته‌ترین دوران تاریخی به‌شمار می‌رود. فارس را باید از منظری دیگر نیز به بررسی نشست که همانا وجود مشاهیر و بزرگان دینی، فرهنگی و علمی این دیار است. از یک سوی وجود آرامگاه احمدبن‌موسی(ع) معروف به شاهچراغ موجب شده این دیار به عنوان سومین حرم و زیارتگاه مذهبی ایرانیان شناخته شود و از سوی دیگر، بزرگانی چون سعدی و حافظ که بر تارک  فرهنگ و ادب ایران‌زمین نشسته‌اند، موجب شده این استان همچنان پرچم‌دار ادب و فرهنگ این دیار باشد. مشاهیر فارس چه از منظر تاریخ باستانی و چه از منظر فرهنگی و مذهبی بسیاراند؛ به گونه‌ای که این دیار را در جایگاه ممتازی از تاریخ فرهنگی و اجتماعی ایران قرار می‌دهد. گروه میراث و گردشگری شیرازنوین در گفتارهای پیش‌رو، نگاهی به مهم‌ترین آثار تاریخی و طبیعی، صنایع دستی و مشاهیر اقلیم پارس خواهد داشت. به گونه‌ای که میهمانان نوروزی را در بازدید خود از دیار پارس به کار آید. از سوی دیگر، این گفتار همچنین مقدمه‌ای خواهد بود برای آشنایی آن دسته از اهالی پارس که کمتر با مفاخر و آثار سرزمین خود آشنای‌اند. هرچند باید اذعان کنیم سرزمین پارس و جنبه‌های فرهنگی آن بسی گسترده‌تر از گفتار حاضر است و برای پرداختن به تمامی آنها، نه یک کتاب که چندین مجلد کتاب نیاز است.

 

تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی