[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۷۹۹
  • دوره جدید

شیراز، جاودان شهر ایرا نی

نارنجستان قوام
این بنا که به باغ قوام مشهور است، بین سال‌های ۱۲۵۷ تا ۱۲۶۷ هجری شمسی، مقارن با حکومت ناصرالدین شاه قاجار و به دستور علی‌محمدخان قوام‌الملک دوم و پسرش محمدرضاخان قوام‌الملک سوم در شیراز ساخته و تکمیل شده است. ساختمان نارنجستان در زمینی به مساحت ۳۵۰۰متر مربع و با زیربنای ۹۴۰۰متر مربع در دو جبهه جنوبی و شمالی توسط هنرمندان شیرازی ساخته شده است. سردر ورودی در ضلع جنوبی قرار داشته و به یک هشتی باز می‌گردد و از طریق دو راهرو قرینه به حیاط راه می‌یابد. بنای ضلع جنوبی شامل دو ایوان ستون‌دار و اتاق‌هایی است که محل استقرار خدمه بوده است. ساختمان ضلع شمال دارای یک طبقه زیرزمین و دو طبقه روی آن بوده که شامل تالار آیینه با ستون‌های یکپارچه مرمری، تالار شاه‌نشین و اتاق‌هایی است که محل تشریفات اداری و پذیرش مهمانان بوده است. این عمارت از نظر هنرهایی از قبیل آیینه‌کاری، شیشه‌کاری، نقش‌پردازی، منبت‌کاری، سنگ‌تراشی، گچ‌کاری و مقرنس‌کاری به‌کار رفته در آن، از زیباترین بناهای این دوره در  شیراز است. بنای نارنجستان در سال ۱۳۴۵ خورشیدی به دانشگاه شیراز اهدا شد و بین سال‌های ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۸ خورشیدی مورد استفاده مؤسسه آسیایی، تحت سرپرستی پروفسورآرتور اپهام پوپ، ایران‌شناس معروف بوده است. در سال‌های اخیر زیرزمین ضلع شمالی تعمیرات اساسی شده و به عنوان موزه مورد استفاده قرار گرفته که در آن، اشیای فرهنگی اهدایی پروفسور پوپ نگهداری می‌شود.
باغ و موزه‌ نظر
عمارت چهارفصل، نام یکی از ابنیه تاریخی دوره زندیه در شیراز است. این بنا یک عمارت هشت ضلعی است که کریم‌خان زند در میان باغ نظر شیراز ساخت. در آن روزگار، این عمارت باشکوه محل پذیرایی از مهمانان، سفیران خارجی و انجام مراسم رسمی و اعیاد گوناگون بوده است. نمای بیرونی عمارت کلاه فرنگی، به صورت هشت‌ضلعی است که با تزیینات کاشی‌نگاره‌های گل و مرغ و در بالای عمارت با اسپرها و لچکی‌های کاشی‌کاری شده آن را مزین کرده‌اند. این نگاره‌ها به صورت قرینه در چهار ضلع منظره شکارگاه و روایت به تخت نشستن سلیمان را نشان می‌دهند. چهار آب‌نما در چهار سوی ساختمان قرار دارد که آب‌نمای شمالی در مسیر خیابان زند قرار داشته و تخریب شده است. فضاهای درونی شامل یک بخش مرکزی و چهار شاه‌نشین جانبی است. یک آب‌نمای یکپارچه از سنگ مرمر در کف بخش مرکزی، به فضای داخل طراوت بخشیده است. پس از مرگ کریم‌خان، او را در این مکان به خاک سپردند و آغامحمدخان قاجار در سال ۱۲۰۶ خورشیدی، به دلیل کینه‌توزی، دستور نبش قبر او را صادر کرد و استخوان‌های او را به کاخ گلستان منتقل کردند. در زمان پهلوی اول، استخوان‌ها نبش قبر شد و به این مکان عودت شد. همچنین عمارت خورشید در دوره قاجاریه به دستور حسین‌علی میرزای فرمانفرما در این باغ احداث شد.
حرم شاهچراغ(ع)
شاهچراغ آرامگاه «میرسیداحمد» ملقب به شاهچراغ، پسر امام موسی کاظم(ع) امام هفتم شیعیان است. این بنا در دوره اتابکان فارس در سده ششم هجری ساخته شده است و گنبد و بارگاه آن، دارای کاشی‌کاری‌های زیبایی است. درون حرم را با به کار بردن آیینه‌های ریز رنگین، به سبکی هنرمندانه آیینه‌کاری کرده و انواع خط‌های زیبای فارسی و عربی، تزیین کننده نمای اطراف آینه‌ها و کاشی‌ها است. بنای حرم، مشتمل بر ایوانی در جلو و حرمی گسترده در پشت ایوان است که در چهار جانب حرم، چهار شاه‌نشین قرار گرفته و مسجدی نیز در پشت حرم (سمت غرب) ساخته شده است. ابن بطوطه، جهانگرد مراکشی که در سال ۷۴۸ (ه. ق) برای بار دوم به شیراز سفر کرده، در سفرنامه خود درباره توصیف آرامگاه چنین نوشته است: «این آرامگاه در نظر شیرازی‌ها احترام تمام دارد و مردم برای تبرک و توسل به زیارتش می‌روند». 
مسجد نصیرالملک
این مسجد به دستور میرزاحسن‌علی ملقب به نصیرالملک که یکی از بزرگان سلسله قاجار بوده ساخته شده و معماری آن، کار محمدحسن معمار بوده و مدت ساخت آن، حدود ۱۲سال و از سال ۱۲۵۵ تا ۱۲۶۷ خورشیدی طول کشیده است. مسجدی که شاید زیباترین مسجد شیراز باشد و تماشای آن با شیشه‌های رنگی، طاق‌های بلند و کاشی‌کاری‌های زیبایش، خاطره‌ای به یاد ماندنی برای هر مسافری است.
مجموعه‌ وکیل (مسجد، بازار،حمام، ارگ)
مسجد وکیل شیراز در مجموعه بناهای زندیه، در کنار بازار وکیل و حمام وکیل در مرکز این شهر قرار دارد. این بنا یکی از بناهای زیبا و بسیار مستحکم دوره زندیه است که از لحاظ هنری و معماری، دارای اهمیت زیادی است. این مسجد به دستور کریم‌خان‌زند ساخته شده است. طرح این مسجد دو ایوانی بوده و دارای دو شبستان جنوبی و شرقی است. این مسجد بر طبق بافت معماری سنتی این مرز و بوم در یک مجموعه اجتماعی قرار گرفته است. مسجد وکیل در سفرنامه «به سوی اصفهان» پیرلوتی این‌گونه معرفی شده است: «امروز خوشبختانه موفق شدم وارد مسجد کریم‌خان شوم. بی‌شبهه اگر مدتی در اینجا بمانم، به همه محل‌هایی که دخول به آنها اکنون به طور کامل برایم ممنوع است، وارد می‌شوم. مردم این شهر نسبت به من بسیار ملایم و مهربان‌اند. خطوط و نقوش معماری مسجد، ساده و بی‌آلایش است، ولی در همه جا، میناکاری و رنگ‌های سبز و قرمز دیده می‌شود و این تجمل به حد افراط رسیده است. هیچ قسمتی از دیوار را نمی‌توان یافت که به دقت میناکاری نشده باشد». بازار وکیل شهر شیراز نیز  یکی از مشهورترین بازارهای سنتی و تاریخی ایران است. این بازار که به فرمان کریم‌خان زند ساخته شده، اکنون در مرکز شهر شیراز (شرق میدان شهدا) قرار گرفته است. مسجد و حمام تاریخی وکیل نیز در کنار این بازار قرار دارند. بازار طویل خوش‌طرحی که از بهترین آثار کریم‌خان‌زند است و هنوز تقریباً سالم و پابرجای در شیراز باقی مانده، به نام «بازار وکیل» مشهور است و تصور می‌رود شهریار زند پس از ملاحظه بازار قدیمی لار (از آثار زمان شاه‌عباس کبیر) طرح آن را در شیراز ریخته است. تمام کارهای بازرگانی، خرید و فروش کالاهای داخلی و خارجی و مبادلات پایاپای، صدور یا دریافت حوالجات و صرافی‌ها، همگی در حجره‌های این بازار انجام می‌گرفته است. در واقع، بازار وکیل مانند قلب واقعی شیراز بوده و تمام امور بازرگانی در آنجا به جریان می‌افتاده‌ است. حمام وکیل نیز در کانون شهر شیراز و نزدیک دیگر بناهای زمان زندیان، بازار وکیل و مسجد وکیل جای دارد. از بخش‌های نگریستنی این حمام، بخشی به نام شاه‌نشین است که ویژه شاه بوده‌ است. این بنا با شماره ۹۱۷ در فهرست آثار ملی ایران ثبت و نگاشته شده‌ است. ارگ کریم‌خان در مرکز شهر شیراز قرار دارد. این ارگ در دوره سلطنت سلسله زندیه ساخته شده است و پس از اینکه کریم‌خان‌زند شیراز را به عنوان پایتخت خود و این مکان را به عنوان مکان زندگی خود انتخاب کرد، به ارگ کریم‌خان معروف شد. در زمان سلطنت سلسله پهلوی، از ارگ به عنوان زندان استفاده شد که آسیب‌هایی به آن وارد شده است. در سال ۱۳۵۰ این ارگ به اداره فرهنگ و هنر وقت واگذار شد. این بنای بزرگ اکنون زیر نظر سازمان میراث فرهنگی جمهوری اسلامی ایران اداره می‌شود و از چند سال پیش، کار مرمت این بنا آغاز شده است تا به عنوان موزه بزرگ فارس مورد استفاده قرار گیرد.
خانه زینت‌الملوک
در ضلع غربی نارنجستان قوام، عمارتی زیبا قرار دارد که به دلیل سکونت خانم زینت‌الملوک قوامی، دختر قوام‌الملک چهارم، به این نام معروف است. این عمارت که به فاصله یک کوچه با خانه قوام قرار دارد و به وسیله یک راه زیرزمینی با آن در ارتباط است، در حقیقت اندرونی خانه قوام و محل رفت‌وآمد محارم بود. درب ورودی خانه زینت‌الملوک معرق‌کاری شده است و با عبور از هشتی، یک راهرو با زاویه شمال شرقی به حیاط راه می‌یابد. در حیاط علاوه بر ازاره‌های سنگی حجاری شده و مشبک، دو باغچه زیبا و حوض بزرگ و کوچک مشاهده می‌شود. کاشی‌کاری هفت رنگ هلالی که در پیشانی ساختمان جا گرفته، از زیبایی خاصی برخوردار است و تصاویر خورشید، دو فرشته، دو شیر شمشیر به دست همراه با آیه نصرمن‌الله و فتح‌قریب به چشم می‌خورد. به جز ایوان بدون سقف در شرق حیاط، در اطراف حیاط ۲۰اتاق وجود دارد که به یکدیگر راه دارند. ساختمان غربی بنا دارای تالار شاه‌نشین آینه‌کاری و گچ‌بری با تصاویر اروپایی است. این ساختمان در سه ضلع دارای زیرزمین بسیار وسیع و گسترده‌ای است که امروزه از آن به عنوان نگارخانه استفاده می‌شود. در این موزه، تمامی شخصیت‌های برجسته شیراز به صورت مجسمه برای بازدید مردم درآمده‌اند.
مسجد جامع عتیق
مسجد جامع عتیق شیراز، کهن‌ترین و نخستین مسجد شیراز است که به آن مسجد جمعه، مسجدالاقصی، مسجد آدینه و مسجد جامع هم می‌گویند. این مسجد یکی از عجیب‌ترین مساجد است که بنای زیرین آنر ا متعلق به قبل از اسلام می‌دانند. این مسجد در شرق حرم شاهچراغ قرار گرفته و از داخل حیاط شاهچراغ و از طریق بازار نوساز، راهی به آن وجود دارد. گفته می‌شود این مسجد در دوره بیست‌ساله سلطنت عمرولیث صفاری در سال ۲۸۱۱هـ.ق ساخته شده است. در طی هزار سال اخیر، این مسجد چندین بار از جمله در زمان اتابکان، در زمان سلطان ابراهیم میرزا پسر شاهرخ گورکانی، در دوره صفویه و در سال ۱۳۱۵ توسط عده‌ای از مردم و با همکاری اداره باستان‌شناسی تعمیر و بازسازی شده است. مسجد جامع عتیق هم اکنون به عنوان مسجدی تاریخی و آباد مطرح است.
باباکوهی
در رشته کوه‌های شمالی شهر شیراز و در سمت چپ دروازه قرآن، کوهی قرار دارد که به خاطر جای گرفتن قبر یکی از بزرگان و مشایخ اواخر سده چهارم هجری قمری به نام «باباکوهی»، به این نام خوانده می‌شود. شیخ ابوعبدالله‌بن عبیدالله شیرازی مشهور به باباکوهی که لقب «بابا» را به دلیل سالک بودنش گرفته است، در سال ۳۳۷ هجری قمری به دنیا آمد و در سال ۴۴۲ هجری قمری درگذشت. در این مکان، چندین اتاق و یک حوض سنگی ساخته شده و درختان قدیمی آن، گویای پیشینه‌ کهن آن است. در سمت بالاتر این گردشگاه، آرامگاه باباکوهی قرار دارد. این بقعه در دامنه کوه قرار گرفته و برای رفتن به آنجا باید از بولوار جمهوری اسلامی، راه خاکی و سربالایی را پیش گرفت و به آنجا رفت.
باغ چهل‌تنان
در سمت شمال حافظیه، بقعه‌ای هست به اسم چهل‌تن که چهل قبر کوچک در دو ردیف ۲۰تایی کنار هم دیده می‌شوند. این‌ها آرامگاه چهل درویش بوده است که در همین مکان زندگی و عبادت می‌کرده‌اند. معتمدالدوله فرهادمیرزا قاجار، حاکم فارس در سال ۱۲۵۷ هجری قمری دستور داد چهل سنگ قبر موجود به یک اندازه بریده شوند. گورهای مربوط به سده سیزدهم هجری در این باغ وجود دارند. شیخ ابواسحق معروف به شیخ اطعمه و حشمت شیرازی، از عرفای شیرازی هستند که در این مکان دفن شده‌اند. 
آرامگاه شیخ روزبهان
آرامگاه شیخ روزبهان در محله بالاکف شیراز که به محله درب شیخ نیز معروف است، در شرق شیراز قرار دارد. شیخ ابومحمد روزبهان‌بن ابى‌نصر در سال ۵۲۲ هـ.ق در شهر فسا تولد یافته و در سال ۶۰۶ هجرى قمرى در شیراز درگذشته است. خانقاه شیخ و قبرستانى که در اطراف آن بود، به تدریج ویران شد و در حال حاضر، قسمت بسیار کوچکى از آن باقى مانده و قبور شیخ، فرزند و نوادگان او در داخل آن قرار دارند. در سال ۱۳۴۶ شمسى به سفارش انجمن آثار ملى، روى قبور شیخ و اولاد او بنایى ساخته شد. 
مکان‌های فوق، 20جاذبه‌ی گردشگری شهر شیراز به‌شمار می‌روند. در این میان، از برخی مکان‌ها مانند حافظیه و سعدیه، به دلیل آشنایی همگانی چشم‌پوشی شد. اما مکان‌های دیدنی شیراز بسی بیش از اشارات این گفتار است که مجال پرداختن به همه‌ آنها در این ره‌آورد نیست؛ به ویژه که باید به دیگر نقاط دیدنی استان فارس هم اشاره کرد.
صنایع دستی شیراز
صنایع دستی شیراز، محبوبیت خاصی در بین گردشگران ایرانی و  خارجی دارند و نمادی از زیبایی‌های شهر شیراز است. با گذر از بازارهای قدیمی شیراز مانند بازار وکیل، آثار هنری زیبایی که توسط هنرمندان خوش‌ذوق شیرازی ساخته شده، به چشم می‌خورد که در شهر شیراز و حومه آن تولید می‌شوند. عشایر و روستاییان استان فارس، آثار هنری و صنایع دستی زیبایی را خلق می‌کنند که محل عرضه‌ آنها شهر شیراز است. از شاخص‌ترین صنایع دستی شیراز که زبانزد عام و خاص هستند، می‌توان به قالی، گلیم، گبه، جاجیم، خاتم‌کاری و منبت‌کاری اشاره کرد.  

تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی